Topstuk van naamloze meester verworven door Utrechts museum

Museum Catharijneconvent in Utrecht heeft een bijzonder laatmiddeleeuws beeld verworven: een houten Maria met kind, gemaakt tussen circa 1490 en 1530. Het beeld wordt toegeschreven aan de zogenoemde Meester van de Utrechtse Stenen Vrouwenkop en is voor zover bekend het oudst bekende werk van deze beeldhouwer.

De sculptuur behoort volgens het museum tot de top van de laatmiddeleeuwse kunst uit de Lage Landen en wordt bestempeld als een zeldzaam voorbeeld uit de bloeiperiode van de Utrechtse beeldhouwkunst.

De Meester van de Utrechtse Stenen Vrouwenkop werkte vermoedelijk van ongeveer 1490 tot 1525 in de Domstad, die in die tijd gold als het belangrijkste kunstcentrum van de Noordelijke Nederlanden. De kunstenaar dankt zijn wat opvallende naam aan zijn bekendste werk: een gebeeldhouwde vrouwenkop uit steen die in de jaren dertig van de twintigste eeuw werd gevonden in het Domgebied en eveneens bewaard wordt in het Catharijneconvent.

Dankzij opdrachten van rijke burgers, geestelijken en adellijke families floreerde de beeldhouwkunst in Utrecht in de tijd van de kunstenaar. De bouw van de Dom zorgde voor extra impulsen. Zo waren er in deze periode tientallen beeldsnijders actief.

Sierlijke plooien

De pas verworven Maria met kind valt volgens het museum op door haar “uitzonderlijke verfijning”:

Zo wekken de sierlijke plooien in Maria’s kleding de indruk dat het beeld van alle kanten tot leven komt.

Het beeld vertoont bovendien duidelijke stijlkenmerken van Adriaen van Wesel, een iets oudere beeldhouwer. Kunsthistorici vermoeden daarom dat er mogelijk sprake was van een leermeester-leerlingrelatie tussen Van Wesel en de anonieme meester.

Onvindbaar

De recent verworven sculptuur was lange tijd onvindbaar. In de jaren twintig van de vorige eeuw werd het als bruikleen geëxposeerd in het Aartsbisschoppelijk Museum, een van de voorlopers van Museum Catharijneconvent. Daarna verdween het in particulier bezit. In 1980 was het nog te zien op een grote overzichtstentoonstelling over Adriaen van Wesel in het Rijksmuseum, maar bij latere tentoonstellingen over Utrechtse beeldhouwkunst ontbrak het spoor. Pas in 2024 dook het beeld onverwacht weer op, toen familie van de oorspronkelijke verzamelaar het aanbood aan het museum.

Dankzij bijdragen van onder meer de Vereniging Rembrandt, het Mondriaan Fonds en het aankoopfonds uit de nalatenschap van Koos Bogaards kon het beeld worden aangekocht. Sinds 4 oktober is het te zien in de middeleeuwse topstukkenzaal van het Utrechtse museum.