Hoe de Zuid-Nederlandse pers berichtte over Napoleons overlijden

Vandaag is het exact 205 jaar geleden dat Napoleon Bonaparte stierf. Op 5 mei 1821 gaf hij de geest in zijn ballingsoord, het eiland Sint-Helena, na een jarenlange aftakeling. Maagkanker is de vermoedelijke doodsoorzaak. Vanzelfsprekend was Napoleons dood groot nieuws en ook in de Zuidelijke Nederlanden was er de nodige aandacht.

Zijn overlijden maakte Napoleon weer alomtegenwoordig. Een Australische historicus noemde het zelfs “de ultieme fase in zijn vergoddelijking”. Wereldwijd werd Napoleon een cultfiguur, maar het sterkst leefde zijn mythe in de gebieden die tot het Keizerrijk hadden behoord. Dat geldt ook voor de Zuidelijke Nederlanden.

Het effect was meteen te merken. Toen het nieuws de Nederlanden bereikte stond de pers meteen vol commentaren. In de ene krant werd hij een genie genoemd, in de andere een onsterfelijke. Er ging zelfs een kalender rond die voor elke dag van het jaar een belangrijke gebeurtenis uit het leven van de keizer vermeldde. De boekenverkoop werd volledig gedomineerd door lofzangen en Napoleontisch gezinde boeken.

Geheel in de stijl van de Romantiek liepen dichters en schrijvers over elkaar met eerbetuigingen aan “le grand homme”. De pers stond vol bewondering voor Napoleon, en negatieve commentaren waren vrijwel afwezig. Nochtans wilden koning Willem I van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en zijn regering het Napoleontische verleden liefst vergeten.

Gevierde teugels

Dat die vrijheid om Napoleon openlijk te loven er plots was, nota bene onder een strak persregime, is opmerkelijk. De verklaring hiervoor is dat Napoleons overlijden voor de Restauratievorsten, waaronder Willem, betekende dat het gevaar minstens gedeeltelijk was geweken. Zelfs in het Frankrijk van de Bourbons werd de overleden keizer al snel als historisch figuur beschouwd, wat tot een lossere omgang met het recente verleden leidde. De Nederlandse vorst had zelfs al voor 1821 ambigue gedachten over de keizer, dus voor hem was die stap makkelijk te zetten.

Betekenis

Napoleons dood was een cruciaal moment in de ontwikkeling van de Napoleontische mythe. Zo begon een felle opmars van die mythe, ook in de Zuidelijke Nederlanden.In de jaren na Napoleons dood verschenen talrijke gedichten, liederen, toneelstukken, schilderijen en prenten waarin hij werd verheerlijkt. Er ging een enorme kracht van uit, die zelfs dramatische vormen kon aannemen. Zo werd in 1825 in Namen een lijk gevonden met op een briefje deze boodschap:

Ik sterf vandaag, ik heb de eer en mijn vaderland gemist; ik dood mezelf, ik sterf voor Napoleon; ik ben een Franse deserteur; ik ga herenigd worden met Napoleon.

Bronnen en literatuur