Het nieuwe bouwen, de tijd van experimenten (1910-1940)

In de eerste decennia van de twintigste eeuw voltrok zich een stille revolutie in de bouwkunst. Jonge architecten zetten zich af tegen het verleden en zochten naar een nieuwe, functionele en betaalbare vorm van architectuur, met licht, lucht en ruimte als uitgangspunten. In Het nieuwe bouwen – De tijd van experimenten 1910-1940 beschrijft Pim van Schaik hoe deze vernieuwers het fundament legden voor het modernisme in Nederland en daarbuiten. Lex Veldhoen las het boek.

Dit standaardwerk over met name de Nederlandse architectuur in de periode 1910 tot 1940 is een must voor iedere bouwkunde/architectuurstudent en elke lezer die meer dan gemiddeld geïnteresseerd is in architectuur. Het Nieuwe Bouwen is goed verzorgd met talloze – prachtige – afbeeldingen en geeft een diepgaand overzicht van deze rijke en experimentele periode qua architectuur met onder andere De Stijl als prominente nieuwe stroming.

Daarnaast biedt de publicatie een analyse van allerlei factoren die de architectonische en bouwkundige ontwikkelingen tijdens die periode in gang zetten of aanvankelijk nog beperkten. Er wordt ingegaan op de prominente rol die kleur, licht en ruimte gingen spelen in de architectuur (‘Hoe brengen we lucht in ruimte in woningen en wijken’), maar ook de groeipijnen van beton. Bovendien worden de Nederlandse ontwikkelingen geplaatst in een internationale context (Le Corbusier, Frank Lloyd Wright, Gropius, Taut, Bauhaus). Tenslotte krijgen ook de eerste stappen naar hoogbouw en de ontwikkeling van stedenbouw specifiek aandacht.

Openluchtschool voor het gezonde kind, Amsterdam - Ontworpen door ir. Jan Duiker — Openluchtschool voor het gezonde kind, Amsterdam – Ontworpen door ir. Jan Duiker

Gesamtkunstwerk

Talloze architecten uit deze periode passeren de revue, naar aanleiding van tientallen projecten die besproken worden, van foto’s voorzien, met namen als Duiker, Berlage, Rietveld en Oud. In deze periode met een positieve inslag, nadruk op een sobere, strakke esthetiek en sociaal engagement, werd geëxperimenteerd met functionele, hygiënische en betaalbare, deels seriematige woningbouw. Soms ging dat gepaard met vallen en opstaan bij het gebruik van nieuwe materialen, zoals grote glasoppervlakken, beton en staal. Dit alles geïnspireerd door kunstenaars als Mondriaan en Van Doesburg met (veelal primaire) kleuren.

Het ‘nieuwe bouwen’ had trekken van een Gesamtkunstwerk: architecten ontwierpen niet alleen gebouwen, maar ook het interieur en de meubels, en werkten bovendien aan stedenbouwkundige plannen.

Na lezing van dit boek besef je pas hoeveel architectonische rijkdom uit deze periode nog in ons land te vinden is en welk erfgoed dat vormt. Tegelijk zie je hoe veel hedendaagse, vaak zakelijke en commercieel gerichte nieuwbouwplannen leentjebuur spelen bij de vormentaal uit die tijd – vaak met halfslachtige resultaten Ook dit boek zelf is in wezen een Gesamtkunstwerk. Na boeken over Art Nouveau en De Amsterdamse School heeft Pim van Schaik bij dit boek zowel de teksten, als de foto’s en de vormgeving zelf verzorgd.

Verder lezen:

Boek: Het nieuwe bouwen - Pim van Schaik

Bauhaus – Revolutionaire kunstopleiding van Walter Gropius

De Stijl – Kenmerken en achtergrond van de kunstbeweging Blijf op de hoogte van nieuwe artikelen

Lex Veldhoen

Lex Veldhoen is journalist en auteur van diverse boeken en uitgaves. Hij schreef en schrijft onder meer voor NRC-Handelsblad, Trouw, HP-De Tijd en het Parool. Zijn specialisaties zijn biografieën, reisverhalen en de onderwerpen India, België, Kunst, wetenschap en techniek. Zie ook zijn website lexveldhoen.nl.