In het Ierse plaatsje Tuam zijn onderzoekers deze week begonnen met een grootschalige opgraving op het terrein van een voormalig katholiek tehuis voor ongehuwde moeders. Onder een grasveld naast een speeltuin, op de plek waar ooit het St Mary’s Mother and Baby Home stond, liggen naar verwachting de resten van honderden overleden kinderen.
De aanwezigheid van het vermoedelijke massagraf kwam in 2014 aan het licht, na onderzoek van amateurhistoricus Catherine Corless. De Ierse wilde voor een lokaal tijdschrift een reportage schrijven over het tehuis en deed onderzoek in de wijk. Toen ze met omwonenden sprak, hoorde ze voor het eerst over een mogelijk massagraf. In 1975 zouden twee spelende kinderen bijvoorbeeld bij de ruïne van het voormalige tehuis een afgedekte holle ruimte hebben gevonden, waarin ze naar eigen zeggen een groot aantal kinderskeletten zagen liggen.
In gemeentelijke archieven ontdekte Corless vervolgens overlijdensberichten van in totaal 796 kinderen die tussen 1925 en 1961 in het tehuis waren gestorven. Bewijzen van officiële begrafenissen vond ze echter niet.
Verstoten moeders
Het St Mary’s Home in Tuam werd tussen 1925 en 1961 geleid door de katholieke zusters van Bon Secours, in opdracht van de lokale overheid. De instelling was bedoeld voor ongehuwde moeders, die in het conservatieve Ierland van de twintigste eeuw vaak door hun familie werden verstoten. Vrouwen die er bevielen, werden in veel gevallen van hun kinderen gescheiden. De moeders belandden vervolgens geregeld in de zogenoemde Magdalene Laundries, instellingen waar zij jarenlang, en soms levenslang, onder dwang moesten werken voor kerkelijke organisaties.
De kinderen bleven vervolgens achter in het tehuis, waar de leefomstandigheden slecht waren. In het tehuis in Tuam overleed ongeveer een derde van de aanwezige kinderen, vaak als gevolg van ondervoeding, ziekte en gebrekkige zorg. Het merendeel van de bijna achthonderd baby’s en jonge kinderen die in het tehuis overleden, werd vermoedelijk op het terrein begraven.
De kinderen die het tehuis overleefden, hadden het in de rest van hun leven in veel gevallen zwaar. Op school werden ze vaak afgezonderd van andere kinderen en velen werden op jonge leeftijd geadopteerd, ook naar het buitenland. Anderen belandden in streng geleide katholieke instellingen waar de omstandigheden zwaar waren.
Korte video over het onderzoek:
Op basis van oude kaarten en getuigenverklaringen concludeerde Corless enkele jaren geleden dat zich op het terrein van het tehuis in Tuam mogelijk nog altijd een massagraf bevindt, in een voormalige ondergrondse septic tank. Tijdens een eerste opgraving in 2017 werden al menselijke resten op het terrein aangetroffen. DNA-onderzoek wees toen uit dat het inderdaad ging om de resten van baby’s en peuters.
De huidige opgraving wordt uitgevoerd door forensisch specialisten van het Office of the Director of Authorised Intervention (ODAIT), dat speciaal werd opgericht voor deze bijzondere zaak. Volgens de onderzoekers is de opgraving tamelijk ingewikkeld, mede vanwege de toestand van de bodem en het feit dat de resten van jonge kinderen extreem kwetsbaar zijn. Doel is om zoveel mogelijk stoffelijke resten veilig te bergen, te identificeren en vervolgens op respectvolle wijze te herbegraven. De werkzaamheden duren naar verwachting twee jaar.
Excuses
In Ierland waren in het verleden meer “Mother and Baby Homes”. In 2021 bood de Ierse premier Micheál Martin namens de staat officieel excuses aan voor het leed dat vrouwen en kinderen hier werd aangedaan. De congregatie van de Zusters van Bon Secours bood destijds ook excuses aan.
-https://www.bbc.com/news/articles/cpwqnwrkd1go
-https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/667352-longread-de-schaamte-van-ierland
-https://www.nytimes.com/2025/07/14/world/europe/ireland-excavation-children-tuam.html
Daisy Bates – Ierse auteur en ontdekkingsreiziger
De ronde toren van Glendalough
Edmund Burke – Brits-Iers filosoof en politicus
Verhalen uit de Keltische wereld
