Help de keizer komt!

Charlotte (1840-1927) – De Belgische keizerin van Mexico

Het tragische Mexicaanse avontuur van aartshertog Maximiliaan en prinses Charlotte van België

Prinses Charlotte werd op zeven juni 1840 op het kasteel van Laken geboren als enige dochter van koning Leopold I en Louise-Marie van Orléans. Haar jeugd was niet bepaald een schoolvoorbeeld van ouderlijke affectie. Zoals gebruikelijk aan de meeste Europese Hoven werd de opvoeding grotendeels waargenomen door gouvernantes en privéleraars. Op dat ogenblik kon niemand zich inbeelden welk drama zich in Charlotte’s leven zou voordoen. Een kijk op een bewogen bestaan:

De voorgeschiedenis

Keizerin Charlotte van Mexico met het lint van haar damesorde; de Orde van Sint-Karel
Keizerin Charlotte van Mexico met het lint van haar damesorde; de Orde van Sint-Karel
Charlotte is amper tien jaar oud als haar moeder, Louise-Marie op achtendertigjarige leeftijd ten gevolge van tuberculose komt te overlijden. De plotse dood van de koningin laat bij Charlotte diepe sporen na en maakt haar ongewild vroegtijdig volwassen.

Wanneer de prinses in 1856 tijdens een receptie in het koninklijk paleis te Brussel toevallig de Oostenrijkse aartshertog Maximiliaan (1832-1867) ontmoet, wordt ze op slag hopeloos verliefd op hem. Een huwelijk liet niet lang op zich wachten. Op 27 juli 1857, Charlotte is pas zeventien jaar oud, geven ze elkaar het jawoord. Het kersverse echtpaar vestigt zich in het Italiaanse Milaan waar Maximiliaan als jongere broer van keizer Frans Jozef I, onderkoning is van Lombardije en Venetië.

Als Frans Jozef het oneens wordt over de wijze waarop Maximiliaan de Italiaanse gebieden bestuurde en hem uit zijn functies ontslaat, besluit het koppel te verhuizen naar het “Castello di Miramare” vlakbij Triëst. Het is daar dat een delegatie Mexicanen Maximiliaan het voorstel doet om keizer te worden van hun land. Aanvankelijk weigert de aartshertog op het aanbod in te gaan, maar uiteindelijk aanvaardt hij onder druk van Napoleon III (1808-1873) toch de keizerskroon.

- advertentie -

Het Mexicaans avontuur

Maximiliaan en Charlotte
Maximiliaan en Charlotte
In mei 1864 zetten Maximiliaan en Charlotte voet aan wal in de havenstad Vera Cruz. Ze nemen hun intrek in het paleis van Chapultepec op een heuveltop net buiten Mexico-Stad. Van een feestelijke intrede is echter nauwelijks sprake. Heel wat Mexicanen, aangespoord door Benito Juarez (1806-1872), erkennen Maximiliaan immers niet als hun keizer en zien in hem enkel een stroman van Napoleon III die met een troepenmacht het land bezet. Het wordt al vrij snel duidelijk dat Maximiliaan zich enkel kan handhaven dankzij de steun van dit Franse bezettingsleger.

Als in april 1865 generaal Robert E. Lee na zijn nederlaag bij Appomattox de overgave ondertekent van het zuidelijk confederaal leger komt daarmee een einde aan de Amerikaanse Burgeroorlog. Kort daarna beginnen de Verenigde Staten massaal de opstandige troepen van Juarez te bewapenen. Hierop besluit Napoleon III om zijn soldaten uit Mexico terug te trekken en bezegelt zo indirect het lot van Maximiliaan.

Charlotte’s zoektocht naar hulp

Intussen is Charlotte naar Europa afgereisd om steun te vragen voor de precaire situatie waarin haar echtgenoot Maximiliaan verkeert. Overal waar ze aanklopt vangt ze evenwel bot. Napoleon III ligt al enige tijd in conflict met Pruisen en ziet geen heil om een oorlog te gaan uitvechten in het verre Mexico. Ook het Oostenrijkse Hof weigert om militair tussenbeide te komen. Vertwijfelt richtte Charlotte zich uiteindelijk voor hulp tot paus Pius IX, maar die is al evenmin bereid om in te grijpen. Als ze beseft dat niemand op haar smeekbeden voor steun zal ingaan, trekt ze zich verbitterd en vol wanhoop terug op haar landgoed in Miramare.

Executie van Maximiliaan (Édouard Manet, 1868)
Executie van Maximiliaan (Édouard Manet, 1868)

De executie van keizer Maximiliaan

Als de laatste Franse troepen Mexico hebben verlaten, zoekt Maximiliaan begin 1867 samen met een kleine legermacht zijn toevlucht in Santiago de Querétaro. De stad wordt gedurende twee maanden genadeloos belegerd door een huurlingenleger van Juarez, aangevoerd door generaal Mariano Escobedo (1826-1902). Op 15 mei probeert Maximiliaan nog in een ultieme wanhoopsdaad de omsingeling te doorbreken, maar zijn opzet mislukt en hij wordt gevangen genomen. Na een schijnproces wordt Maximiliaan door Escobedo ter dood veroordeeld en op 19 juni 1867 samen met twee van zijn generaals op de “Cerro de las Campaῆas” gefusilleerd. Amper een maand later roept Benito Juarez in Mexico-Stad de overwinning uit van de republiek.

De brutale terechtstelling van de Oostenrijkse aartshertog Maximiliaan en zijn generaals Thomas Mejia en Miguel Miramon lokt groot internationaal protest uit. De executie spreekt dermate tot iedereens verbeelding dat deze in 1868 door de Franse kunstschilder Edouard Manet (1832-1883) op doek wordt vastgelegd.

Maximiliaan’s stoffelijk overschot wordt naar Europa overgebracht waar het een laatste rustplaats krijgt in de keizerlijke grafkelder, de Kapuzinergruft te Wenen.

Keizerin Charlotte
Keizerin Charlotte

Gek van verdriet en eenzaamheid

Door het slechte nieuws uit Mexico raakt Charlotte totaal van slag en vervalt geregeld in vlagen van hysterie en angst. Haar broer, Leopold II, die inmiddels koning van België is geworden, besluit om Charlotte in het koninklijk paleis van Laken te verzorgen. Charlotte’s geestesgesteldheid neemt evenwel een paranoïde karakter aan zodat deze situatie al snel onhoudbaar blijkt. Koning Leopold II besluit dan maar om zijn labiele zus te Tervuren te laten wonen in het voormalig zomerpaleis van de prins van Oranje, Willem-Frederik. In maart 1879 brandt de residentie echter volledig af en moet Charlotte verhuizen naar het kasteel van Boechout te Meise. Ze zal er op 19 januari 1927 op zesentachtigjarige leeftijd overlijden.

~ Rudi Schrever
Brusselse stadsgids | Rondleidingen op aanvraag | rudi.schrever@skynet.be

Ook interessant: De Coburgs

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Gelijk naar geschiedenisboeken over: