Spitsroeden lopen

De uitdrukking ‘spitsroeden lopen’ staat voor het afleggen van een moeilijke route, in figuurlijke zin. Iemand die spitsroeden moet lopen is fout geweest, moet zijn schuld erkennen en hoongelach incasseren. De term is oorspronkelijk afkomstig uit de militaire wereld en heeft tegenwoordig in de volksmond zelfs een derde, wat vriendelijker betekenis gekregen.

Straf

Sinds de Romeinse tijd tot in de negentiende eeuw gebruikten legers ‘spitsroeden lopen’ als lijfstraf voor soldaten die zich schuldig hadden gemaakt aan diefstal, lafheid of wachtverlet. De veroordeelde soldaat moest door een haag van collega’s lopen, die hem met spitse roeden (scherpe takken of puntige stokken) op de ontblote rug sloegen. Dit was een vernederende en regelmatig ook dodelijke straf, die vergelijkbaar is met wat matrozen bij het ‘kielhalen’ ondergingen.

Op eieren lopen
Op eieren lopen

Spitsroeden of eieren?

In oktober 2014 constateerde dagblad Trouw dat ‘spitsroeden lopen’ in de Nederlandse politiek en media de afgelopen jaren een derde betekenis heeft gekregen. Naast de figuurlijke betekenis van het ondergaan van een vernedering en de letterlijke betekenis van militaire straf, betekent het ook ‘behoedzaam te werk gaan’ of ‘op eieren lopen’.

Trouw schreef het volgende:

- advertentie -

“In bijna de helft van de gevallen dat de uitdrukking in de krant figureert, blijkt ‘spitsroeden lopen’ nu echter iets anders te betekenen: ‘behoedzaam te werk gaan’. Zo schreef Trouw vorige week naar aanleiding van het feit dat Jean Claude Juncker zich bij de formatie van de Europese Commissie geen missers meer zou kunnen permitteren: ‘Juncker loopt spitsroeden’. Eerder dit jaar had SGP-voorman Van der Staaij al eens gezegd dat debatteren over een individuele justitiële zaak ‘spitsroeden lopen’ is, want ‘je hebt de regels van de rechtsstaat ten volle te respecteren, maar ook recht te doen aan de maatschappelijke onrust.’ Het lijkt er dan ook op dat ‘spitsroeden lopen’ synoniem geworden is met een andere, in de politiek eveneens populaire uitdrukking, namelijk ‘op eieren lopen’.”

~ Enne Koops

Bekijk ook: Het spits afbijten… (herkomst en betekenis)
Lijst van historische uitdrukkingen (en scheldwoorden)

Bronnen

Bronnen
– http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/spitsroede
– Ton den Boon, ‘Spitsroeden lopen betekent nu ook op eieren lopen’, Trouw (22 oktober 2014)
Dafne Schippers (Eric van Leeuwen - GDFL)
Volgens verschillende atletiekverenigingen, vooral in het ‘Dafne-gebied’, is er sprake van een…
Portret van Oopjen Coppit - Rembrandt van Rijn
Ik gun het best aan het Rijksmuseum, dat het voor 160 miljoen…

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

>>> Meer geschiedenisboeken
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier