Scott Fahlman en de uitvinding van de emoticon :-) :-(

De Amerikaanse computerwetenschapper Scott Fahlman was de eerste die emoticons gebruikte: eenvoudige tekstgezichtjes zoals :-) en :-( om emoties in digitale berichten weer te geven. Deze symbolen zijn tegenwoordig niet meer weg te denken uit het online chatverkeer.

Scott Fahlman werkte begin jaren tachtig aan de Carnegie Mellon University in Pittsburgh (Pennsylvania) en vond de emoticon een handige manier om duidelijk te maken of een bericht serieus of juist als grap was bedoeld. Volgens hem konden de tekens bijvoorbeeld goed gebruikt worden op het digitale bulletin board van de universiteit. Nuttig, want iemand die alleen een tekst leest kan daaruit niet altijd afleiden of de afzender serieus is of een grap maakt en iets ironisch bedoeld. Er is immers geen lichaamstaal en geen gezichtsuitdrukking waaruit de toon afgeleid kan worden.

Fahlman stelde daarom het gebruik van :-) en :-( voor. De tekens werden al snel gebruikt door leerlingen en medewerkers van de universiteit. De eerste mail waarin Fahlman zijn collega’s en studenten op de hoogte stelt van het gebruik van de tekens is bewaard gebleven:

De eerste keer dat de symbolen op het berichtenbord van de universiteit werden gebruikt, was ook op 19 september 1982.

De emoticons dienden dus vooral om misverstanden te voorkomen. Ook vandaag de dag worden ze vaak nog op die manier gebruikt. Wie online een opmerking maakt die eventueel verkeerd begrepen zou kunnen worden, plaatst dan soms een :-) of ;-) achter de tekst om duidelijk te maken dat een en ander niet al te serieus bedoeld is.

Van emoticon naar emoji

In plaats van emoticons worden tegenwoordig ook vaak emoji’s gebruikt, kleine grafische symbolen die in tegenstelling tot de volledig tekstgebaseerde emoticons juist visueel zijn vormgegeven. Een emoticon als :-) die dus volledig uit leestekens bestaat, wordt als emoji 🙂.

De eerste emoji’s werden eind jaren negentig ontwikkeld in Japan en werden wereldwijd populair nadat Apple in 2011 een emoji-toetsenbord introduceerde.

Overlijdensbericht

Scott Fahlman wordt vandaag de dag vooral herinnerd als de uitvinder van de emoticon, maar hij deed in zijn carrière uiteraard veel meer. Als computerwetenschapper werkte hij bijvoorbeeld aan kunstmatige intelligentie, semantische netwerken en verschillende programmeertalen. Ook ontwikkelde hij een eigen kennisrepresentatiesysteem. Dat hij vooral gezien wordt als de “man van de emoticon” vindt Fahlman geen probleem. In een interview met CNN zei hij daarover enkele jaren geleden:

Ik heb me erbij neergelegd dat, wat mijn prestaties op het gebied van kunstmatige intelligentie ook mogen zijn, dit de eerste zin van mijn overlijdensbericht zal zijn. Maar het is leuk om een beetje beroemd te zijn om iets.

Negentiende eeuw

Al geruime tijd vóór Fahlman werd overigens al nagedacht over manieren om emoties typografisch weer te geven. In het satirische tijdschrift Puck verschenen in 1881 al voorstellen om tekstgezichtjes te gebruiken. In tegenstelling tot de moderne emoticons ging het hier echter om verticale typografische tekens die niet snel in bijvoorbeeld een email verwerkt zouden kunnen worden. Schrijver Ambrose Bierce pleitte rond dezelfde tijd zelfs voor een speciaal leesteken om ironie mee aan te duiden. Fahlman was dus niet de eerste die over de kwestie nadacht, maar zijn oplossing was wel de eerste die wereldwijd navolging kreeg.

Bronnen