Alkestis – Symbool van huwelijkstrouw en zelfopoffering

Alkestis (Alcestis) is een figuur uit de Griekse mythologie die symbool stond voor huwelijkse liefde en echtelijke toewijding. De mythe rond Alkestis werd onder meer bewerkt door de Atheense tragedieschrijver Euripides, die haar levensverhaal in de vijfde eeuw voor Christus centraal stelde in een gelijknamige tragedie.

Volgens de mythe is Alkestis een dochter van koning Pelias van Thessalië. Als ze de huwbare leeftijd bereikt, besluit haar vader zijn dochter niet zomaar weg te geven. Wie met Alkestis wil trouwen, moet eerst een leeuw en een zwijn voor een wagen spannen en daarmee op pad gaan. Geen eenvoudige opgave…

Slechts een van de vele mannen die met Alkestis wil trouwen, slaagt erin deze bizarre opdracht te vervullen: koning Admetos van Pherai. Deze koning wordt daarbij echter wel een handje geholpen door de god Apollo. De twee kennen elkaar goed. De god werd lang daarvoor in vermomming gastvrij door de koning ontvangen, nadat hij door Zeus voor straf naar de aarde was verbannen. Maar liefst een jaar lang had Apollo hierna, in de gedaante van een gewone sterveling, voor Admetos gewerkt. Bij zijn vertrek beloofde Apollo de koning uit dank voor diens gastvrijheid en goedheid te hulp te schieten wanneer hij eens in nood zou verkeren.

Apollo houdt woord want hij leert de koning hoe hij de wilde dieren moet temmen. Admetos spant de leeuw en het wild zwijn vervolgens voor een gouden strijdwagen en toont koning Pelias zo dat hij een geschikte partner voor diens dochter Alkestis is.

Nadat het huwelijk is voltrokken, schiet Apollo de koning opnieuw te hulp. Admetos heeft zich dan namelijk de woede van de godin Artemis op de hals gehaald doordat hij vergeten is haar een dankoffer te brengen. Uit wraak vult de godin het bruiloftsbed van het jonge paar met giftige slangen en bepaalt ze dat de pasgetrouwde koning jong moet sterven. Apollo raadt de koning dan aan alsnog een dankoffer te brengen aan Artemis. Als Admetos dat heeft gedaan, kalmeert Artemis en verwijdert ze de gevaarlijke slangen uit het echtelijke bed.

Tijdens het huwelijksfeest geeft Apollo zijn vriend ook een bijzonder kado. De god heeft een deal weten te sluiten met de schikgodinnen (moiren), de drie zusters die het levenslot van de mensen bepalen. Dankzij deze afspraak kan Admetos zijn leven verlengen, als hij tenminste voldoet aan een belangrijke voorwaarde: steeds als hij ziek wordt en zijn einde voelt naderen, moet de koning een bloedverwant vinden die vrijwillig met hem ruilt en in zijn plaats sterft. En Admetos zal zijn kracht dan weer terugkrijgen.

Opoffering

Admetos en Alkestis leven hierna vele jaren gelukkig samen, maar dan slaat het noodlot toe: de koning wordt ziek en de artsen geven aan dat herstel onmogelijk is. Verwoed gaat de koning op zoek naar iemand die zijn plaats wil innemen. Tevergeefs. Als de koning inmiddels doodziek op bed ligt, besluit Alkestis zichzelf op te offeren. Bedroefd verklaart ze dat ze toch niet verder kan leven zonder haar man…

De koning voelt zijn krachten hierna als bij wonder terugkeren. Met zijn vrouw Alkestis gaat het ondertussen steeds slechter. Terwijl Admetos herstelt, sterft zij, precies zoals de schikgodinnen hebben bepaald. De koning krijgt dan spijt en wil net als zijn echtgenote afdalen naar het dodenrijk, maar hij herinnert zich dan een oude belofte om goed voor hun kinderen Eumelus en Perimele te zorgen. Admetos besluit dan toch maar een uitvaartplechtigheid voor zijn echtgenote te houden.

Herakles en Persephone

Op dat moment arriveert de held Herakles (Heracles) bij het paleis van zijn vriend Admetos. De held is diep onder de indruk als hij hoort over de opofferingsbereidheid van de koning en besluit in te grijpen. Sommige versies van de mythe melden hoe Herakles afdaalt naar de onderwereld om Alkestis terug te halen. Ter plekke worstelt hij daar met Thanatos, de personificatie van de dood, en slaagt er zo in Alkestis aan het dodenrijk te ontrukken.

In een andere versie is het Persephone, de godin van de onderwereld, die uit bewondering voor Alkestis’ moed besluit de koningin een tweede leven te gunnen.

Euripides

In de tragedie van Euripides wordt onder meer beschreven hoe koning Admetos, als hij zijn krachten voelt afnemen, tevergeefs op zoek gaat naar een familielid dat bereid is in zijn plaats te sterven. Hij benadert onder meer zijn oude vader Pheres, in de hoop dat die, gezien zijn hoge leeftijd, zijn laatste jaren wil opgeven voor zijn zoon. Maar Pheres weigert, wat leidt tot een scherpe woordenwisseling tussen vader en zoon. Admetos is gekrenkt als hij ziet hoe zijn vader rouwt om de dood van zijn schoondochter. Als hij het allemaal zo erg vindt, had hij dan niet wat edelmoediger kunnen zijn?

Wel blinkt ge bovenal uit in lafhartigheid,
gij, die zoo oud waart en de levensgrens nabij kwaamt
en niet den wil had, noch den moed, om dood te gaan
ter wille van Uw zoon

(…)

Zinloos blijkt ’t wenschen van grijsaards om dood te gaan,
zij schelden ’t oud zijn en den langen levensduur,
maar als de dood nabij gekomen is, wil geen
sterven, dan valt de ouderdom hen niet meer zwaar.

Bronnen