Bertha von Suttner ontving 120 jaar geleden als eerste vrouw de Nobelprijs voor de Vrede

Deze week is het 120 jaar geleden dat de Oostenrijkse schrijfster en pacifiste Bertha von Suttner (1843–1914) als eerste vrouw ooit de Nobelprijs voor de Vrede ontving. Het Vredespaleis in Den Haag staat deze periode stil bij haar rol in de internationale vredesbeweging.

Bertha von Suttner was in de late negentiende eeuw een van de meest vooraanstaande stemmen binnen het internationale pacifisme. Haar boek Die Waffen nieder! (1889), een pleidooi tegen oorlog en militarisme, groeide uit tot een klassieker. Als vicevoorzitter van het Internationale Vredesbureau pleitte zij actief voor het vreedzaam oplossen van conflicten via overleg en juridische procedures, in plaats van met geweld. Haar correspondentie met de Zweedse chemicus en industrieel Alfred Nobel droeg ertoe bij dat hij een aparte vredesprijs in het leven riep, die zij in 1905 zelf als eerste vrouwelijke laureaat zou ontvangen.

Von Suttner werd geboren in Praag als dochter van een militair uit een verarmde adellijke familie. Voor haar huwelijk werkte zij enkele jaren als gouvernante bij de familie Von Suttner. In 1876 verbleef zij korte tijd in Parijs, waar zij op een advertentie van Alfred Nobel reageerde en een week als zijn secretaresse werkte. Kort daarop trouwde zij in het geheim met Arthur von Suttner. Vanaf de jaren 1890 raakte zij steeds actiever betrokken bij de internationale vredesbeweging. In 1891 was zij medeoprichter van een Oostenrijkse pacifistenvereniging en enkele jaren later redacteur van het tijdschrift Die Waffen nieder!, dat dezelfde titel droeg als haar beroemde roman.

De Haagse Vredesconferentie

Tijdens de Eerste Haagse Vredesconferentie van 1899 speelde Von Suttner achter de schermen een opvallende rol. Zij had geen officiële positie, maar organiseerde informele ontmoetingen, onder meer in het Kurhaus in Scheveningen, om afgevaardigden te overtuigen van het belang van vreedzaam overleg bij het oplossen van geschillen. De conferentie leidde onder meer tot de oprichting van het Permanent Hof van Arbitrage, waarvoor later het Vredespaleis werd gebouwd.

Over het Vredespaleis schreef Von Suttner in 1913:

Aan […] conferenties, verdragen, tribunalen enzovoort werken de pacifisten sinds ongeveer twee decennia onafgebroken en standvastig verder. Deze zaken hebben ook hun stoffelijke vormen nodig, hun ver zichtbare symbolen, hun verblijfplaatsen. De oorlog, die sinds duizenden jaren de aarde beheerst, heeft geen gebrek aan monumenten en paleizen. De vrede […] bezit tot nu toe slechts één prachtbouw: het paleis dat Andrew Carnegie heeft opgericht in de geboortestad van het Permanent Hof van Arbitrage.

Bij de opening van het Vredespaleis op 28 augustus 1913 was Von Suttner aanwezig als eregast. Vandaag de dag huisvest het paleis onder meer het Internationaal Gerechtshof van de Verenigde Naties, de Haagse Academie voor Internationaal Recht en een internationale juridische bibliotheek, waarin ook documenten van Von Suttner worden bewaard.

Tentoonstelling

Het bezoekerscentrum van het Vredespaleis wijdt momenteel een kleine tentoonstelling aan het werk en de nalatenschap van Bertha von Suttner. Te zien zijn onder andere haar originele aantekeningen, eerste drukken van haar publicaties en een replica van het bureau waaraan zij haar bekendste werk schreef. Bezoekers kunnen aan dit bureau plaatsnemen en op een speciale ansichtkaart hun eigen gedachten over vrede opschrijven. Ook verschijnt een nieuwe Nederlandse vertaling van haar boek De wapens neer!

De Haagse kunstenaar Ingrid Rollema vervaardigde een borstbeeld van de jonge Von Suttner, gemonteerd op de loop van een oude houwitser die ook wel bekend staat als “Dikke Bertha”. Het beeld werd in 2013 geschonken aan de gemeente Den Haag en heeft een permanente plek gekregen op het Carnegieplein voor het Vredespaleis. De onthulling vond deze week plaats.