Lilian Posthumus-van der Goot – van ‘gewone mevrouw met te veel vrije tijd’ tot feministe

Lilian Posthumus-van der Goot (1897-1989) ontwikkelde zich van ‘gewone mevrouw met te veel vrije tijd’ – zoals ze het niet zonder zelfspot noemde – tot een vooraanstaande feministe. Ze was betrokken bij organisaties als het IAV (Internationaal Archief voor Vrouwenbeweging), schreef succesvolle boeken als Van moeder op dochter en speelde ook internationaal een rol binnen de vrouwenbeweging.

Toch is ze tamelijk onbekend gebleven. Wanneer iemand gevraagd wordt een beroemd vaderlandse feministe te noemen zal hij (of zij) wellicht komen aandragen met Joke Kool-Smit, Anja Meulenbelt of, als het een historisch onderlegd persoon betreft, met Aletta Jacobs of Wilhelmina Drucker. Zelden met Posthumus-van der Goot.

Hoe komt dat? Een raadsel. Om haar reputatie wat op te vijzelen – neem ik aan – heeft Anita Wiersma vorig jaar een biografie over haar geschreven met als titel Hartstochtelijk, partijloos, feministe (Uitgeverij Verloren). Het is een wat stijfjes geschreven boek geworden dat ook als proefschrift is verschenen.

Zuid-Afrika

Lilian (formeel Wilhelmina) werd geboren uit Nederlandse ouders in het Zuid-Afrikaanse Pretoria, waar haar vader bij de plaatselijke spoorwegen werkte, die opgericht, gefinancierd en geleid werden door Nederlanders.

Lang duurde dit verblijf in Zuid-Afrika niet, want de oorlog met de Britten brak uit. De familie Van der Goot zette weer koers naar het eigen land, om enkele jaren later in Nederlands-Indië te belanden. Vader Van der Goot had hier een goed betaalde baan als chef technische dienst van de post en telegraafdienst. Het gezin vestigde zich in Weltevreden, een voorstad van Batavia. Hier groeide de latere feministe op.

Dat ging niet zonder slag of stoot, want de hbs maakte ze niet af, voornamelijk omdat ze er geen zin in had, aldus de biografe. Ze verliet de school zonder diploma. Toch wist ze voldoende kennis te vergaren, want in gezelschap van haar moeder en jonger zusje kwam ze in het Zwitserse Montreux terecht. Ze ging in Lausanne studeren. Daarna schreef ze zich in als studente handelswetenschappen aan de Nederlandsche Handels-Hoogeschool in Rotterdam. Daar studeerde ze in 1926 af, waarna ze bovendien promoveerde. Na enkele mislukte – althans niet in een huwelijk geëindigde – vrijages trouwde ze met hoogleraar Nicolaas Posthumus, die bijna twintig jaar ouder was.

Aanvankelijk vulde ze haar dagen met bridgen en veilingen aflopen, maar in 1934 werd ze de ‘vrouwenbeweging ingetrokken’, zoals ze dat zelf omschreef. Dat gebeurde in april van dat jaar toen ze betrokken werd bij een protest tegen plannen om het werken door vrouwen te verbieden. Zij was waarschijnlijk gevraagd omdat ze de eerste gepromoveerde econome van het land was.

IAV

Hierna volgden tal van andere activiteiten. Een hoogtepunt was wel de oprichting (mede door haarzelf) van het IAV, dat de geschiedenis van de vrouwenbeweging moest vastleggen. Ook haar overzichtswerk Van moeder op dochter uit 1948 vergaarde roem. Verder nam ze deel aan internationale organisaties als de IAWRT (International Association of Women In Radio and Television), want ze verzorgde onder meer in opdracht van de AVRO het radioprogramma Korte gesprekken van vrouw tot vrouw. Ze deed dat overigens als freelancer, want een vast dienstverband zat er niet in.

Ze was ook een pacifiste, die zich actief inzette voor ontwapening. Lid van een politieke partij was ze niet.

Haar huwelijk hield geen stand. Toen haar man vader werd van een buitenechtelijk verwekt kind (in 1950), vroeg ze een scheiding van tafel en bed aan (hoewel ze zelf ook wel buitenechtelijke relaties had). Met haar enige dochter kon ze het trouwens ook slecht vinden.

Ze overleed op 91-jarige leeftijd in 1989 in Amsterdam aan diverse ouderdomsklachten.