Het Czaar Peterhuisje in Zaandam is een van de oudste houten huizen van Nederland. Het eenvoudige arbeidershuisje werd in 1632 gebouwd van oud scheepshout en verwierf wereldwijde bekendheid doordat de Russische tsaar Peter de Grote er in 1697 acht dagen verbleef. Het huisje bevindt zich aan De Krimp in Zaandam en maakt tegenwoordig deel uit van een klein museum.
Tsaar Peter de Grote reisde in 1697, onder dekmantel van een diplomatieke missie, naar West-Europa om kennis te vergaren over scheepsbouw en industrie. In Moskou had hij van Zaanse scheepstimmerlieden gehoord dat Zaandam een belangrijk centrum was op dat gebied. Hij huurde een kamer bij smid Gerrit Kist, een man die hij eerder in Moskou had ontmoet, en werkte enige dagen op een werf.
Hoewel Peter de Grote incognito reisde, werd zijn aanwezigheid al snel opgemerkt. De toestroom van nieuwsgierigen werd zo hinderlijk dat hij besloot verder te reizen naar Amsterdam, waar hij zijn studie van de scheepsbouw voortzette op de werven van de Verenigde Oost-Indische Compagnie.
Het huisje is sinds de achttiende en negentiende eeuw bezocht door legio prominenten waaronder verschillende Russische tsaren, Nederlandse vorsten en bijvoorbeeld Napoleon. In het houtwerk van het huisje zijn verschillende namen gekerfd van historische bezoekers.
Restauratie
Door de eeuwen heen is het huisje diverse keren gerestaureerd. In de negentiende eeuw werd het gebouw versterkt, gefundeerd en overkapt om verdere aantasting te voorkomen. Zowel het houten huisje als de stenen overkapping zijn inmiddels aangewezen als rijksmonument.
In 2012 en 2013 werd het Czaar Peterhuisje opnieuw grondig gerenoveerd. De fundering en het dak werden toen hersteld, houtwerk werd behandeld tegen houtworm en de presentatie werd vernieuwd. Ook de tuin werd opgeknapt en er kwam een glazen entree. De restauratie werd mede gefinancierd door een Russische onderneming.
Tijdens een bezoek van de Russische president Vladimir Poetin aan Nederland in 2013 ontving hij een presse-papier met een stukje hout uit het huisje, verwerkt in perspex en voorzien van een inscriptie ter herinnering aan de restauratie. Datzelfde jaar bouwden Nederlandse en Russische militairen in Moskou een replica van het beroemde huisje.
Peter de Grote – Russische tsaar
De baardbelasting van tsaar Peter de Grote
Gevork Vartanian (1924-2012) – Sovjet-spion
Armoede in Rusland rond 1900 – Beelden van een vervallen rijk
De meest beruchte spion van Nederlandse bodem