Deze Franse jurist werd 200 jaar geleden koning van een zelfverzonnen koninkrijk

In Tourtoirac, een pittoresk dorpje van amper 650 inwoners in de Dordogne staat 2025 in het teken van een bijzondere gebeurtenis. Tweehonderd jaar geleden werd hier Orélie-Antoine de Tounens, de koning van Araucanië en Patagonië geboren.

Ik zie het u denken. Het koninkrijk van Patagonië bestaat toch helemaal niet? Dat klopt. Het gaat hier om een fictief rijk. Ontsproten aan de wensdromen van een fantasierijke Fransman.

Het was op 12 mei 1825 dat Orélie-Antoine de Tounens het levenslicht zag als telg van een eenvoudige familie in de Périgord Vert in het noorden van de Dordogne. Hij studeerde rechten en startte een advocatenpraktijk op. Als kind van zijn tijd werd hij sterk beïnvloed door de liberale idealen van vrijheid en onafhankelijkheid die toen in Europa maar ook in Latijns-Amerika opgang maakten. Zo raakte hij in de ban van de strijd die de Mapuche, de inheemse bevolking van Araucanië in Zuid-Chili voerde. In 1858, drieëndertig jaar jong, besloot hij zijn voortkabbelend leven als jurist vaarwel te zeggen en te kiezen voor het avontuur. Als bestemming koos hij Chili, vastbesloten om daar de Mapuche bij te staan in hun strijd om onafhankelijkheid.

Naar Araucanië

De Mapuche hadden zich goed weten te handhaven tegen de Spaanse kolonisatie. In 1641 sloten ze een verdrag met de Spaans-Chileense overheid waarbij hun Araucanië, het gebied ten zuiden van de rivier Biobio werd toegekend. Dat verdrag zou stand houden tot 1875 al waren er voortdurend betwistingen. Toen Orélie-Antoine in Chili arriveerde was het net tot een conflict gekomen tussen de Mapuche indianen en de Chileense republiek, die steeds meer land wou inpalmen van de inheemse bevolking.

Gefascineerd door de strijd van de Mapuche trok hij naar hun leefgebied. Het was 1860 en Antoine arriveerde er met een lokale gids en vertaler. Hij werd er gastvrij en hartelijk ontvangen. Voor Antoine was het een meevaller dat in de Mapuche folklore een verhaal de ronde deed over de komst van een verlosser op een wit paard die hun volk naar de overwinning zou leiden. Belangrijker was echter dat de Mapuche-leiders een mogelijkheid zagen om via de vreemde nieuwkomer buitenlandse steun, met name van Frankrijk, te kunnen verwerven voor hun strijd.

Koning Antoine I

Als advocaat wist Orélie-Antoine het bovendien goed uit te leggen. Wellicht keken de Mapuche bij het horen van zijn breedsprakerige pleidooi voor de oprichting van een koninkrijk geamuseerd toe. Met de steun van de Mapuche stamhoofden werd Orélie-Antoine vervolgens prompt gekroond als Antoine I, koning van Araucanië. Al kort daarna werd daar het naburige Patagonië aan toegevoegd.

De kersverse koning schreef een grondwet, ontwierp een vlag, liet een stalen kroon maken en broedde op plannen voor de uitgifte van een eigen munt. Vanzelfsprekend liet hij niet na het thuisfront op de hoogte te brengen. In zijn brieven schreef hij enthousiast over de vruchtbare gronden die op Franse kolonisten lagen te wachten en bij ministers en overheden bedelde hij om steun, zowel financieel als militair. In thuisland Frankrijk werd zijn koninkrijk echter weinig serieus genomen en de Franse pers maakte zich geregeld vrolijk over de koning van Patagonië.

Terug naar Frankrijk

Ook de Chileense overheid had weinig op met de Franse onruststoker. Al in 1862 werd Antoine I gearresteerd, gek verklaard en na een tijd in de gevangenis gerepatrieerd naar Frankrijk. Hij ondernam daarna nog drie expedities, maar die liepen telkens op niets uit. Moegestreden en ziek van alle ontberingen trok de koning zich uiteindelijk terug in zijn geboortestreek, de Périgord waar hij in het dorpje Tourtoirac aan de kost kwam als lantaarnopsteker.

De koning van Araucanië en Patagonië mocht dan arm en berooid zijn, aan opgeven dacht hij niet. Als volbloed romanticus bleef Orélie-Antoine de Tounens gehecht aan enige grandeur. Hij koesterde zijn stalen kroon en schonk zijn volgelingen allerlei adellijke titels, stelde een kroonraad samen en wees een opvolger aan. In 1878 kwam er echter een einde aan zijn verhaal. Antoine I stierf en werd opgevolgd door Achille I.

De opvolgers

Daarmee leek het koninkrijk van Araucanie en Patagonië stilaan weg te zinken in de vergetelheid. Maar merkwaardig genoeg bleef de droom van Orélie-Antoine de Tounens overeind. Tot op vandaag zelfs. Sinds de dood van Antoine I passeerden al negen koningen de revue die ook steeds de contacten met het Mapuche volk bleven onderhouden. Eerder dan een territoriale afbakening van het koninkrijk streven de huidige machthebbers er naar een echokamer te zijn voor de rechtmatige eisen van de circa 2 miljoen Mapuche in Chili en Argentinië. Dat doen ze via een wat schimmige ngo Auspice Stella die lobbywerk verricht bij internationale instanties. Weliswaar leverde dit tot nu toe weinig concrete resultaten op.

Dat belet echter niet dat het koningshuis zijn best doet om met de nodige grandeur de monarchie in leven te houden. Eretitels en decoraties worden uitgereikt waardoor het koninkrijk ondertussen over een behoorlijk aantal baronnen, graven en andere edelen beschikt. Ook internationaal is er weerklank. Vanuit Noord-Amerika is de Araucanian Royalist Society actief met naar eigen zeggen leden in meer dan twintig landen. Belangrijk bij dit alles is dat het koningschap niet erfelijk is. Een raad van regenten waakt over de opvolging en ziet toe op het naleven van de grondwet.

Strijd om de kroon

Geen eenvoudige klus, zo blijkt. Door de jaren heen aasden diverse kandidaten op de stalen koningskroon. Meningsverschillen binnen de kroonraad resulteerden op een bepaald moment in diepe verdeeldheid met twee koningen tot gevolg. Even leek een ‘burgeroorlog’ in de maak. Zo ver kwam het gelukkig niet.

Tegenwoordig is het rijk in handen van Philippe III, een jurist die zijn voorganger, Frederic I, vorig jaar liet afzetten wegens vermeend wanbeheer. Helaas betekende dit allerminst het einde van de onlusten in het koninkrijk want op 12 mei jongstleden, de verjaardag van Orélie Antoine I, de stichter van het rijk, dook een nieuwe kroonpretendent op die zich als Antoine V uitriep tot nieuwe monarch. De toekomst moet uitwijzen wie het haalt.

Herdenking in Tourtoirac

Ondertussen wordt ook in de Périgord de herinnering aan het koninkrijk levend gehouden. Ieder jaar, eind augustus verzamelen de volgelingen van het rijk in Tourtoirac om er het feest te vieren van de heilige Rosa de Lima, de patrones van het koninkrijk. Het geboortehuis van de koning van Araucanië en Patagonië in la Chèze bij Chourgnac was tot voor kort een museum maar dat is nu verhuisd naar het naburige Tourtoirac waar Antoine I in 1878 een laatste rustplaats kreeg, net als zijn opvolger Achille I.

Beiden liggen broederlijk naast elkaar op het kerkhof van het dorp. Naar aanleiding van de tweehonderdste verjaardag van Orélie Antoine kreeg zijn grafmonument een broodnodige opknapbeurt. In het nabijgelegen Musée des Rois d’Araucanie et de Patagonie wordt de geschiedenis van het koninkrijk uit de doeken gedaan met een verwijzing naar het lot van de Mapuche en de strijd om hun geboortegrond. Die link is echter grotendeels symbolisch.

Voor de Mapuche blijft de echte strijd gericht op autonomie, landrechten en culturele erkenning. Hoe graag zijn opvolgers het ook zouden zien. Het fantoomrijk van Araucanië en Patagonië speelt daarin geen betekenisvolle rol. Weliswaar blijft het een merkwaardige en bizarre voetnoot in de geschiedenis van Latijns-Amerika. Een herdenking is de romantische mythomaan Orélie Antoine de Tounens als stichter van het rijk dan ook gegund.