Het favoriete geschiedenisboek van Floortje van Overbeek

Kun je iets over jezelf vertellen?

“Tijdens mijn eerste jaar van de studie geschiedenis in Leiden kreeg ik te horen dat de westerse visie op de koloniale geschiedenis de enige visie was die ertoe deed. In jaar twee ben ik overgestapt naar Afrikanistiek en bleek er gelukkig binnen de academische wereld ruimte te zijn voor andere visies. Die brede interesse en nieuwsgierigheid is gebleven en probeer ik als geschiedenisdocent ook mijn leerlingen op de middelbare school bij te brengen. Inmiddels zijn we jaren verder en zijn de boekenkasten thuis met meer onderwerpen gevuld dan Afrikaanse geschiedenis. De boeken over onder andere de Eerste Wereldoorlog, China en de Holocaust claimen steeds meer ruimte op de planken. Samen met de collectie vaderlandse geschiedenis van mijn man maakt het de studeerkamer gezellig vol.

Wat is je favoriete geschiedenisboek?

“Maar wat is nou mijn favoriete geschiedenisboek? Meerdere titels dingen om de eerste plek. De keuze is moeilijk en het antwoord elke dag anders. Als ik er dan nu toch eentje moet kiezen, want dat is de bedoeling in deze rubriek, dan wordt het HhhH (Himmlers hersens heten Heydrich) van Laurent Binet.

Wanneer las je dit boek voor het eerst, en wat maakte indruk op je?

“Het is alweer jaren geleden dat ik het boek gelezen heb, maar het is blijven hangen omdat het voor het eerst was dat ik als lezer deelgenoot werd gemaakt van de worsteling van de historicus tussen feit en fictie. Tot dan toe was een geschiedenisboek voor mij óf een roman óf een academisch boek vol bronverwijzingen. Binet combineert in zijn boek HhhH heel mooi de verschillende genres. Hij hanteert drie typen tekst in zijn boek: tekst die op historische bronnen gebaseerd is, zijn persoonlijke overwegingen tijdens het onderzoek en het schrijven, en een literaire invulling van gedachten en gebeurtenissen.

Behalve dat hij in deze cross-over de historicus en de romanschrijver zo mooi weet te verenigen zonder de geschiedenis geweld aan te doen, is het ook gewoon een heel spannend verhaal over twee Tsjechische verzetsstrijders die een moordaanslag plegen op de nazi Reinhard Heydrich. In de les gebruik ik vaak fragmenten uit dit boek, bijvoorbeeld over de nacht waarin president Hacha gedwongen werd de overgave van Tsjecho-Slowakije te tekenen. Het blijft de vraag of je feit en fictie wel zo strak kan scheiden zoals Laurent Binet heeft gedaan. Want in de keuzes van je onderzoek, de bronnen die je gebruikt en in de interpretatie daarvan zit natuurlijk ook altijd een persoonlijke visie.

Zijn er verwante (of andere) geschiedenisboeken die je geïnteresseerde lezers zou aanraden?

“Een andere kanshebber om als mijn favoriete geschiedenisboek genoemd te worden, zou bijvoorbeeld De Zanzibardriehoek van Martin Bossenbroek kunnen zijn. Dat boek had ik zelf wel willen schrijven; het gaat bovendien over een deelonderwerp van mijn doctoraalscriptie. Bossenbroek weet een historisch boek zo te schrijven dat het spannend blijft en je het niet weg kan leggen, ook al weet je hoe het afloopt.

Ook De witte weg van Edmund de Waal kan mij op zo’n manier boeien. Je weet hoe het afloopt, maar stiekem hoop je op een andere afloop. Verder ben ik ook altijd op zoek naar boeken die ik mijn leerlingen kan aanraden, niet alleen voor de historische inhoud, maar ook om de liefde voor het lezen door te kunnen geven. Graphic novels doen het vaak goed, zoals Maus (Art Spiegelman), Persepolis (Marjane Satrapi) of Dagen van Zand (Aimée de Jongh) en het eerder door Manon Wilbrink genoemde Heimat van Nora Krugs. Het boek Wat ons nog rest van Alina Sax is ook een indrukwekkende aanrader voor scholieren. Doordat het als ‘verse novel’ geschreven is komt het nog beklemmender over, terwijl de drempel om te gaan lezen lager is. Op dit moment ben ik het boek An African History of Africa aan het lezen van Zeinab Badawi, dus wie weet heb ik volgende week een nieuw favoriet geschiedenisboek.

Aan wie geef je het stokje door?

“Ik ben erg benieuwd naar de favoriete geschiedenisboeken van Sonja Renaud-de Vries. Zij is een heel goede vriendin en historicus die, deels beroepsmatig, enorm veel boeken leest en op waarde kan schatten. Bij deze geef ik het stokje aan haar door.

Heel veel leesplezier!
Floortje van Overbeek