Japanse oorlogsvlag – De vlag van de rijzende zon

De zogenoemde vlag van de rijzende zon (Japans: Kyokujitsu-ki) is een Japanse vlag met een rode zonneschijf en zestien stralen. Het ontwerp werd vanaf 1870 gebruikt door het Japanse leger en de marine en werd wereldwijd bekend tijdens de Tweede Wereldoorlog. Internationaal wordt de vlag vaak aangeduid als de ‘Japanse oorlogsvlag’.

Het motief van de rijzende (opgaande zon) komt al eeuwen in Japan voor. De symboliek hangt samen met de naam van het land (Nihon of Nippon), die letterlijk “oorsprong van de zon” betekent. Zonmotieven werden in het verleden onder meer gebruikt door samoerai en regionale heersers. In 1870 nam de regering van het Meiji-tijdperk een variant van de vlag officieel in gebruik als oorlogsvlag van het Japanse keizerlijke leger. In 1889 werd een versie met zestien stralen ook ingevoerd als marinevlag van de Japanse keizerlijke marine. Deze vlaggen bleven in gebruik tot de Japanse capitulatie in 1945.

Vanwege dit beladen verleden is de vlag in verschillende delen van Azië omstreden en wordt zij vooral geassocieerd met het Japanse militarisme en met oorlogsmisdaden uit de Tweede Wereldoorlog. Desondanks maken de Japanse strijdkrachten nog altijd gebruik van (varianten van) de vlag. Sinds 1954 dient een versie met zestien stralen bijvoorbeeld als marinevlag van de Japanse Maritieme Zelfverdedigingstroepen (Kaijō Jieitai). De Japanse Zelfverdedigingstroepen (Jieitai) gebruiken daarnaast een variant met acht stralen.

Controverse

In 2009 zorgde de ‘Japanse oorlogsvlag’ in ons land voor ophef nadat Japanse voetbalsupporters de vlag meenamen naar een interland tussen Nederland en Japan in Enschede. Onder meer de Stichting Japanse Ereschulden, die de belangen behartigt van slachtoffers van de Japanse bezetting, tekende bezwaar aan en verklaarde ontstemd te zijn over het gebruik van de vlag. “Het doet ons pijn, het is voor ons hetzelfde als het zwaaien met een hakenkruisvlag”, aldus Jan van Wagtendonk, toenmalig voorzitter van de stichting.

Ook in de aanloop naar de Olympische Spelen van Tokio (2020) leidde de vlag tot discussie. Zuid-Korea riep het Internationaal Olympisch Comité toen op om het gebruik ervan in stadions te verbieden.

Bronnen