Als je kijkt alsof je je laatste oortje versnoept hebt, ben je bedroefd of neerslachtig. Het zit je niet mee… Deze oude uitdrukking wordt nog altijd veel gebruikt en de betekenis is vrij algemeen bekend. De herkomst van de uitdrukking is veel minder bekend.
Het ‘oortje’ in deze uitdrukking levert soms verwarring op. Zo denkt menigeen dat hier een verwijzing naar het gehoororgaan — het oor — wordt bedoeld. Daarvan hebben we er ‘maar’ twee en als je een of beide van deze oren om wat voor reden dan ook kwijtraakt, is er zeker wel reden voor wat treurigheid, maar toch wordt in de uitdrukking heel ergens anders op gedoeld.
Het oortje staat hier voor een oud koperen muntje (ook wel oordje) genoemd, dat niet al teveel waard was: twee duiten ofwel een kwart stuiver (ƒ 0,0125). Oortjes werden in de Nederlanden geslagen vanaf de veertiende eeuw en bleven tot 1669 in omloop in Friesland en Zeeland, en zelfs tot 1794 in de Zuidelijke Nederlanden.
De muntjes waren zo weinig waard dat zelfs de wat armere mensen altijd wel wát oortjes hadden. Maar wie echt zijn laatste oortje had uitgegeven (of ‘versnoept’) had dus niets meer over. Hem of haar wachtte onherroepelijk armoede en honger. Een droeve boel dus en zo ontstond dan de algemene betekenis van “bedroefd, bedremmeld of sip kijken”.
Koperdraad
Het oortje is terug te vinden in meer oude uitdrukkingen. Zo heeft men het in Vlaanderen weleens over ‘een oortje in tweeën bijten’ als het over zuinige of zeer gierige mensen gaat. En volgens een oud grapje vonden twee hebberige Nederlanders ooit het koperdraad uit door getweeën aan het muntje te trekken.
Als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje
Dat is een dubbeltje op z’n kant
Kniepstuvers – Groningers en hun zuinigheid-https://www.dbnl.org/tekst/stoe002nede01_01/stoe002nede01_01_1763.php
-https://onzetaal.nl/schatkamer/lezen/uitdrukkingen/je-laatste-oortje-versnoept-hebben
-Nederlandse spreekwoorden spreuken en zegswijzen – K. ter Laan, p.245
Romeinse munten
De historische achtergronden van een Europa in crisis
D-Mark & Ostmark