Jodenkoeken – Waar komen die vandaan?

De Jodenkoeken zijn niet weg te denken uit de supermarkt. Tussen de speculaasjes, bokkenpoten en mergpijpjes liggen meestal ook wel enkele bussen Jodenkoeken. Waar komen die koeken vandaan? En wat hebben ze met Joden te maken?

Meest waarschijnlijk is dat het recept voor de platte koeken van zandgebak zijn bedacht door Joodse bakkers. Volgens sommige verhalen zou een Joodse bakker uit Amsterdam het recept in de jaren twintig van de vorige eeuw hebben verkocht. Een van de oudste vermeldingen van de Jodenkoek is te vinden in de Leeuwarder Courant van 1 april 1873:

Delpher
Delpher

Ook is wel eens beweerd dat de koeken hun naam danken aan het feit dat ze ooit op de markt gebracht werden door een bakker met de naam De Joode. Een andere suggestie is dat de koeken hun naam danken aan hun vorm en dunheid. Arme Joden zouden uit noodzaak hun koeken erg dun gebakken hebben. Als men het deeg goed indrukte werd de koek breder en leek het allemaal nog wat. Harde bronnen voor dergelijke verhalen ontbreken echter.

Blik met Jodenkoeken van Davelaar (Foto Historiek)
Blik met Jodenkoeken van Davelaar (Foto Historiek)

Jodenkoeken van Davelaar

Wel duidelijk is dat in 1883 aan De Houttil 36 in Alkmaar een bakker genaamd Stam naam maakte met zijn Jodenkoeken. Zijn bakkerij werd later overgenomen door bakker Albert Govers. Die verkocht de koeken in blikken bussen, waarvoor hij ook statiegeld vroeg zodat ze opnieuw konden worden gebruikt. Govers hield zijn zijn bakkerij tot 1924 draaiende. Daarna verkocht hij zijn zaak aan Dirk Davelaar.

- advertentie -

Drie Jodenkoeken (CC BY-SA 3.0 - wiki)
Drie Jodenkoeken (CC BY-SA 3.0 – wiki)
In de periode hierna wist deze oorspronkelijk uit Zaandam afkomstige bakker en zakenman de Jodenkoeken nog populairder te maken. Ook buiten Alkmaar werden de koeken hierdoor een begrip. Davelaar plaatste advertenties in allerlei kranten. Zijn zoon zette later een distributiesysteem op, zodat de de blikken met Jodenkoeken ook in andere winkels verkocht konden worden.

De koeken van Davelaar worden nog steeds verkocht, soms in echte blikken maar meestal in plastic varianten.

Lees ook: Beschuit met muisjes – Geschiedenis van de traditie

Bronnen

-https://web.archive.org/web/20131213040725/http://www.davelaar-koeken.nl/geschiedenis
-https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586410
-https://www.quest.nl/artikel/wat-is-het-verhaal-achter-de-jodenkoek-sprits-en-kletskop

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

1001 vrouwen in de 20ste eeuw - Els Kloek Napoleon - De man achter de mythe (Adam Zamoyski) De rechtvaardigen - Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde (Jan Brokken) Reconquista - Miquel Bulnes Leonardo da Vinci - Sprekende gezichten De bokser - 
Het leven van Max Moszkowicz (Biografie) 80 jaar oorlog - Gijs van der Ham / NTR Het goede leven - Annegreet van Bergen Hitlers Derde Rijk in 100 voorwerpen - Roger Moorhouse De Zonnekoning - Glorie en schaduw van Lodewijk XIV (Johan Op de Beeck)
Gelijk naar geschiedenisboeken over: