Het Anne Frank Huis heeft een tijdelijke tentoonstelling samengesteld over het Joods Lyceum in Amsterdam, de school waar de zussen Anne en Margot Frank in 1941 en 1942 les volgden. De tentoonstelling richt zich op het korte bestaan van deze Joodse middelbare school tijdens de Duitse bezetting.
Na de zomer van 1941 verplichtte de Duitse bezetter Joodse leerlingen om hun reguliere scholen te verlaten en over te stappen naar aparte Joodse instellingen. Deze maatregel maakte deel uit van een bredere reeks anti-Joodse maatregelen, bedoeld om Joden steeds meer uit het openbare leven te verwijderen. In Amsterdam ontstonden in korte tijd vijfentwintig Joodse scholen. Het Joods Lyceum, gevestigd aan de Voormalige Stadstimmertuin, was er een van.
Anne Frank, toen twaalf jaar oud, en haar vijftienjarige zus Margot werden er samen met andere Joodse leerlingen ondergebracht. Ook de docenten waren Joods. Voor veel leerlingen betekende de overstap een abrupte breuk met hun eerdere schoolleven, maar binnen het nieuwe schoolverband ontstond ook een gevoel van onderlinge verbondenheid. Voormalig leerling Albert Gomes de Mesquita, die eerder een klasgenoot van Anne Frank op de Montessorischool was geweest, herinnerde zich later dat hij graag op het Joods Lyceum kwam, juist omdat iedereen in dezelfde situatie verkeerde en een gevoel van saamhorigheid ontstond.
Deportatie en onderduik
Hoewel leraren en leerlingen probeerden het onderwijs zo normaal mogelijk voort te zetten, werd het dagelijks leven op het Joods Lyceum steeds sterker bepaald door de vervolging. In het schooljaar 1942-1943 nam het aantal arrestaties en deportaties verder toe. Anderen doken onder. De klassen werden zo alsmaar leger en het docententeam steeds kleiner.
Yakov Arnon, leraar boekhouden, vertelde daarover later:
Je kwam de school binnen en je vroeg – of je vroeg niet, maar je dacht: wie is er weg? Niet: wie is er nog? Maar, wie is er weg? Je wist nooit van de mensen die weg waren, of ze gepakt waren of ondergedoken. Ze waren weg. Dat was voor de school een verschrikkelijke zaak. Absent, 2001
Terugblik
Anne en Margot Frank bleven ongeveer een jaar op het Joods Lyceum. Op 6 juli 1942 doken zij met hun ouders onder in het Achterhuis aan de Prinsengracht. “Nu bekijk ik m’n eigen leven en merk dat één tijdperk ervan onherroepelijk afgesloten is. De onbezorgde kommerloze schooltijd komt nooit meer terug”, schreef Anne op 7 maart 1944 in haar dagboek .
Het Joods Lyceum bestond uiteindelijk slechts twee jaar. In die tijd kregen meer dan vijfhonderd leerlingen les van vierenveertig leraren. Ongeveer de helft van de leerlingen, waaronder Anne en Margot, en ruim een derde van de docenten werd tijdens de Holocaust vermoord
De nieuwe tentoonstelling in het Anne Frank Huis brengt de geschiedenis van de school in beeld, aan de hand van persoonlijke verhalen, foto’s en documenten uit de jaren 1941 tot 1943. De presentatie is te bezoeken vanaf 27 januari 2026, de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust.
Anne Frank (1929-1945) – leven en dagboek
Jodenvervolging in Nederland tijdens de Duitse bezetting (1940-1945)
Anne Frank en het Merwedeplein
Anne Frank Huis – Monument en museum
Het Achterhuis – Hoe Anne Franks dagboek een boek werd