Laika – de eerste hond in de ruimte (1957)

Op 3 november 1957 lanceerden de Sovjets Spoetnik II, met aan boord het straathondje Laika. De viervoeter werd het eerste dier dat levend rond de aarde zou cirkelen. Tijdens ruimtevaartprogramma’s waren al eerder dieren de ruimte ingestuurd, maar die hadden allemaal geen volledige omloop volbracht. Laika deed dit wel, maar zou de historische ruimtereis niet overleven.

De circa twee jaar oude Laika was speciaal voor het project van de straat in Moskou gehaald. Alleen vrouwelijke straathonden werden voor dergelijke ruimteprojecten geselecteerd, omdat zij vaak wat kleiner en rustiger waren en daardoor meer geschikt werden geacht voor de krappe ruimtecapsules. De naam van het beroemde ruimtehondje is afgeleid van het Russische woord voor ‘blaffer’.

Voorafgaand aan haar bijzondere reis onderging Laika verschillende operaties zodat sensoren voor hartslag, bloeddruk en ademhaling konden worden aangebracht. Ze werd getraind om in steeds kleinere ruimtes te kunnen leven en blootgesteld aan harde geluiden en andere prikkels om haar stressbestendigheid te testen en verbeteren. Daarnaast werd het hondje zo nu en dan in een centrifuge rondgedraaid om te wennen aan veranderingen in zwaartekracht, en leerde men haar voedsel in geleivorm te accepteren, omdat dat in de ruimte eenvoudiger kon worden toegediend.

Haast

Op 3 november 1957 werd het hondje in de Spoetnik geplaatst om vervolgens vanaf het lanceerplatform bij Bajkonoer de ruimte in te worden geschoten. Dat Laika de ruimtereis niet zou overleven stond vooraf al vast, al suggereerden de Sovjets nog enige tijd dat het de bedoeling was het hondje weer levend terug op aarde te krijgen. Spoetnik II was echter helemaal niet ontworpen voor een terugkeer naar de aarde. De lancering was bovendien vrij gehaast voorbereid, op verzoek van partijleider Nikita Chroesjtsjov, die een nieuwe ruimtevlucht wilde laten samenvallen met de viering van de veertigste verjaardag van de Oktoberrevolutie. Daardoor bleef er te weinig tijd over om een veilig terugkeersysteem te ontwikkelen.

Bijna twee weken na de lancering werd door de Sovjet-autoriteiten bekendgemaakt dat Laika was gestikt. Ongeveer tien dagen na de lancering zou ze zijn gestorven, onder meer door zuurstofgebrek. Hierna zou de kunstmaan nog bijna vijf maanden om de aarde cirkelen, om op 14 april 1958 uiteindelijk te verbranden in de dampkring.

Oververhitting en stress

In 2002, decennia later dus, maakte de Russische wetenschapper Dimitri Malashenkov bekend dat Laika veel eerder overleed, namelijk vijf tot zeven uur na de lancering. Ze zou zijn overleden aan oververhitting en stress, nog voor de voltooiing van de vierde omloop. Tijdens de lancering zou de hartslag van het dier al verdrievoudigd zijn, waarna ze werd blootgesteld aan enorme G-krachten tot zeker vijf keer de zwaartekracht. Ook zou de hittebescherming niet goed hebben gewerkt, waardoor de temperatuur in de kleine capsule heel snel opliep.

Hoewel Laika in eigen land een grote beroemdheid werd en vooral met trots werd gepresenteerd als symbool van wetenschappelijke vooruitgang, riep haar dood in de jaren vijftig internationaal ook al verontwaardiging op. Dierenbeschermers in onder meer Groot-Brittannië protesteerden bijvoorbeeld tegen het feit dat de hond was geofferd voor de wetenschap. In de Sovjet-Unie en gelieerde landen als Polen, Roemenië en Noord-Korea verschenen in de jaren na de lancering onder meer postzegels waarop de ruimtehond werd afgebeeld.

Sinds 2008 staat in Moskou een monument ter nagedachtenis aan het ruimtehondje.

Andere ruimtehondjes

Laika was het eerste zogenoemde ruimtehondje. Drie jaar later stuurden de Russen opnieuw twee hondjes de ruimte in: Belka en Strelka. Anders dan Laika keerden zij wél levend terug op aarde.

Bronnen