De lederen schooltas met ladderslot (en andere iconische schooltassen)

Wie zich op school wil onderscheiden kan dat bijvoorbeeld doen door een bijzondere schooltas aan te schaffen. Vroeger was er minder keus en deden veel scholieren dagelijks hun boeken in precies dezelfde soort tas: de lederen schooltas met vakken.

Hoewel er in de loop der tijd verschillende varianten van deze tas op de markt verschenen, zullen veel voormalige scholieren (en hun ouders) bovenstaande tas nog wel herkennen. Deze stevige leren tas had meerdere vakken en aan de voorzijde vond men zowel een riemsluiting als twee zogenoemde laddersloten, met drie inklik-mogelijkheden.

De meeste van deze tassen hadden een hengsel zodat hij eenvoudig te dragen was, maar er waren er ook varianten met schouderriem. Veel scholieren gingen dan met precies dezelfde tas naar school, velen van hen probeerden zich toch te onderscheiden. Bijvoorbeeld door met pen tekeningen op de tas te maken, er opvallende stickers op te plakken of door de tas op alternatieve manieren te dragen. In zijn boek De middelbare school vertelt Wim Daniëls dat de iconische lederen schooltassen vanaf ongeveer 1900 in zwang kwamen:

Scholieren leken er bijkans een volwassene mee. Op sommige scholen heette zo’n tas als die door een brugklasser werd gedragen ‘een studiecontainer’.

Wie een beetje stoer was (of in ieder geval zo over wilde komen) gebruikte het hengsel bij voorkeur niet. In plaats daarvan droeg men de tas gewoon onder de arm. Misschien wel wat ongemakkelijker maar het hengsel raakte men dan tenminste niet aan. Wie de tas daarmee droeg, liep namelijk het risico voor ‘stuudje’ uitgemaakt te worden.

Pukkel

De leren schooltas bleef nog zeker tot de jaren negentig veelvuldig gebruikt worden, maar is tegenwoordig wel een zeldzaamheid. Vanaf de jaren vijftig propten tieners hun boeken ’s ochtends ook in andersoortige tassen. Zo was er bijvoorbeeld de ‘pukkel’, een tas die sterk leek op de ransels die soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten. Een veel minder stevige tas, waarin de schoolboeken dus ook een stuk sneller beschadigden. Lang niet alle scholen stonden gebruik van deze tas om die reden toe.

In de jaren tachtig deed tot slot de moderne schooltas zijn intrede: een rugzak met twee schouderriemen (waarvan er nonchalant meestal slechts één gebruikt wordt). Deze tassen zijn verkrijgbaar in allerlei soorten en maten, waardoor scholieren volop mogelijkheden hebben zich te onderscheiden.

Niet onbelangrijk, want voor scholieren is het vandaag de dag nog altijd tamelijk belangrijk met wat voor soort tas ze op school verschijnen. Voor veel meisjes volstaan reguliere schooltassen tegenwoordig niet meer. Die verschijnen liever met modieuze schoudertassen.

Houten schooltas

In de achttiende en negentiende eeuw, vóór de intrede van de hierboven beschreven schooltassen dus, maakten scholieren gebruik van houten schooltassen. Leerlingen konden hier hun schrijfgerei (zoals lei, griffel, papier, ganzenveer en kroontjespen) in bewaren. Deze houten tassen – feitelijk meer kistjes – bleven na schooltijd meestal in de klas achter en werden daar als persoonlijke opbergplek gebruikt.

Vaak waren de tassen versierd met initialen of tekeningen, zodat leerlingen hun eigen exemplaar de volgende dag eenvoudig terug konden vinden. Voordat vaste schoolbankjes hun intrede deden, legden de scholieren de kistjes tijdens de les soms op schoot en gebruikten ze deze als schrijfbord of provisorisch bureautje. Toen schoolbankjes eenmaal gemeengoed waren geworden en deze ook lades kregen, verdween de houten schooltas definitief. Je vindt ze nu alleen nog in het museum.

Bronnen