In de nieuwe EO-documentaire De Verdwenen Buurt staat een vrijwel verdwenen Joodse volksbuurt in Den Haag centraal. De documentaire richt zich op de geschiedenis van een gemeenschap die tijdens de Tweede Wereldoorlog grotendeels werd uitgeroeid en probeert die buurt, letterlijk en figuurlijk, opnieuw zichtbaar te maken.
Voor de oorlog telde Den Haag ongeveer 17.000 Joodse inwoners, waarmee de stad na Amsterdam de grootste Joodse gemeenschap van Nederland had. De Duitse bezetting maakte daar abrupt een einde aan. Slechts zo’n 2000 Joodse Hagenaars overleefden de oorlog. De volksbuurt waar een groot deel van deze gemeenschap woonde, verdween volgens de programmamakers vrijwel volledig uit het stadsbeeld én uit het collectieve geheugen.
Centraal in de documentaire staat een maquette die Jacques de Leeuwe na de oorlog bouwde van zijn oude buurt. Jacques overleefde de oorlog als kind; zijn ouders werden vermoord in vernietigingskamp Sobibor. Over zijn ervaringen sprak hij nauwelijks. In plaats daarvan werkte hij zeven jaar lang aan een gedetailleerde schaalreconstructie van de straten en huizen waar hij was opgegroeid. Hij verzamelde foto’s, sprak met oud-bewoners en reconstrueerde zo een buurt die in werkelijkheid niet meer bestond.
Zijn zoon Louis de Leeuwe gebruikt deze maquette als vertrekpunt om het zwijgen van zijn vader en de geschiedenis van de buurt beter te begrijpen. De documentaire volgt zijn zoektocht en laat zien hoe een tastbaar object kan fungeren als historische bron en geheugensteun.
Toegangspoort naar het verleden
Regisseur Danny Akker spreekt niet alleen met Louis de Leeuwe maar ook met andere nazaten van bewoners uit de Joodse buurt. Voor velen van hen vormt de maquette een soort toegangspoort naar een verleden waar thuis nauwelijks over werd gesproken. De documentaire laat volgens de EO zien hoe trauma niet beperkt blijft tot de generatie die het meemaakt, maar doorwerkt in het leven van kinderen en kleinkinderen. Akker:
De documentaire komt op een moment dat de urgentie groot is. Er zijn bijna geen ooggetuigen meer in leven en wereldwijd neemt het antisemitisme toe. We moeten blijven herinneren en daarom is het passend dat dit op de avond voor de Holocaust Memorial Day wordt uitgezonden. Zolang we blijven vertellen en zolang we blijven herbouwen wat verloren ging, is niemand écht verdwenen.
De Verdwenen Buurt is te zien op maandag 26 januari om 22.45 uur bij de EO op NPO 2.
Hoe de Joodse gemeenschap uit Scheveningen verdween
Opkomst en ondergang van een joodse gemeenschap
“Lekker met de tram”: hoe Amsterdam Judenrein werd
Jodenvervolging in Nederland tijdens de Duitse bezetting (1940-1945)
Een Haags bakkie of een ‘bakkie pleur’
Haagse meubelfabrikant Pander stond aan het begin van de sportvliegerij in Nederland
Vuurwerkfestival op de Hofvijver