Zeldzaam Odin-beeldje voor het eerst te zien in Nederland

Een nauwelijks twee centimeter groot zilveren beeldje uit Denemarken geldt als een zeldzame materiële verwijzing naar de Noordse godenwereld in de vroege middeleeuwen. Het object, dat doorgaans wordt geïnterpreteerd als een voorstelling van Odin – in Germaanse gebieden ook wel Wodan genoemd – is vanaf september voor het eerst in Nederland te zien, in een tentoonstelling in het Fries Museum in Leeuwarden.

Het zogeheten Odin-beeldje van Lejre werd gevonden op het Deense eiland Seeland. Het zilveren figuurtje dateert vermoedelijk uit circa 900 na Christus. Volgens onderzoekers toont het de oppergod Odin op een hoge troon, geflankeerd door twee vogels, waarschijnlijk raven. In de Noordse mythologie werd Odin vaak vergezeld door de raven Huginn en Muninn, die de wereld overvlogen en bij terugkomst verslag uitbrachten aan Odin.

Het beeldje is vanaf komend najaar te zien in een tentoonstelling over koning Redbad en de vroegmiddeleeuwse Noordzeewereld. Diana Spiekhout, conservator Middeleeuwen en Terpencultuur van het Fries Museum:

Het beeldje laat de wereld zien waarin Redbad leefde: een wereld waarin oude goden, macht en koningschap nauw met elkaar verbonden waren. Dergelijke beeldtaal was herkenbaar in grote delen van het voorchristelijke Noordwest-Europa, ook in het Frisia van Redbad. Het is goed voorstelbaar dat machthebbers als Redbad zich bewogen binnen dezelfde diplomatieke en culturele netwerken die machtscentra als Lejre en de Noordzeekust met elkaar verbonden. Er bestaat zelfs een latere historische bron waarin een kleinzoon van Redbad een Deense koning wordt genoemd.

Redbad en de Noordzeewereld

Redbad (ook Radbod of Radboud genoemd) regeerde rond het jaar 700 over een gebied dat bekendstond als Frisia. Over de precieze omvang van zijn machtsgebied bestaat nog altijd discussie, maar zijn machtsgebied strekte zich vermoedelijk uit over een omvangrijk kustgebied langs de Noordzee, grofweg van het huidige Nederland tot delen van Noord-Duitsland en het Utrechtse rivierengebied. De vorst geldt als een van de bekendste heidense heersers uit de vroege middeleeuwen en staat vooral bekend om zijn verzet tegen de Frankische expansie en christelijke missionering. Tegelijkertijd maakte hij deel uit van een bredere Noordzeewereld, waarin handel, diplomatie en dynastieke banden belangrijke middelen waren om macht uit te oefenen. Zo trouwde een dochter van Redbad met Grimoald, de zoon van de Frankische hofmeier Pepijn van Herstal.

Koningshallen in Lejre

Lejre, de vindplaats van het Odin-beeldje, staat bekend om de zogeheten koningshal die hier in 2009 werd opgegraven. De oorspronkelijke hal was ruim zestig meter lang, meer dan tien meter hoog. Met een oppervlakte van ruim 600 vierkante meter is het een van de grootste vroegmiddeleeuwse koningshallen die in Denemarken zijn ontdekt. Isabella Fuglø van het Lejre Museum:

Lejre was een van de belangrijkste machtscentra van Noord-Europa in de vroege middeleeuwen. Het Odin-beeldje vormt een zeldzaam materieel bewijs van de culturele en politieke netwerken die Scandinavië verbonden met de bredere Noordzeewereld. Vanuit Deens perspectief vertelt het object niet alleen iets over mythologie en geloof, maar ook over Lejre als internationaal centrum waar macht, diplomatie en culturele uitwisseling samenkwamen.

Bijzonder detail: een replica van het beroemde Odin-beeldje maakte onlangs zelfs een ruimtereis. De Deense astronaut Andreas Mogensen nam tijdens zijn zogeheten Huginn-missie naar het internationale ruimtestation ISS in 2023 en 2024 een kopie van het beeldje mee de ruimte in.

De tentoonstelling ‘Redbad: de legendarische koning’ maakt onderdeel uit van een breder Nederlands-Duits onderzoek naar de vroegmiddeleeuwse Noordzeeregio.