In de Koninklijke Bibliotheek van België (KBR) zijn twee onbekende orgelwerken van Johann Sebastian Bach gevonden. Het gaat om twee zogeheten chaconnes in d-klein en g-klein, die na uitvoerig onderzoek door het Bach-Archiv Leipzig met zekerheid zijn toegeschreven aan de jonge Bach. De stukken zijn maandag voor het eerst in ruim drie eeuwen uitgevoerd in de Thomaskerk in Leipzig, waar Bach een groot deel van zijn leven actief was.
De ontdekking is bijzonder. Het gebeurt namelijk niet vaak dat er onbekende composities van Bach opduiken. Beide composities duren ongeveer veertien minuten en zijn volgens de onderzoekers stilistisch verwant aan Bachs vroege werk uit zijn zogeheten Arnstadter periode, begin achttiende eeuw. Opvallend is de combinatie van een herhaalde baslijn (ostinato), variatievorm en een uitgebreide fuga, typische elementen voor Bachs vroege stijl. Toen de beroemde componist de nieuw ontdekte stukken schreef was hij waarschijnlijk ongeveer achttien jaar oud.
Toeschrijving
Onderzoekers konden de werken aan Bach toeschrijven dankzij een oud handschrift waarin de muziek is opgenomen. Op basis van handschriftonderzoek ontdekten ze dat het betreffende manuscript rond 1705 is gekopieerd door ene Salomon Günther John. Tot voor kort was deze organist nauwelijks bekend, maar dat veranderde toen in een kerkarchief een sollicitatiebrief uit 1729 werd gevonden. In die brief schreef hij dat hij les had gehad van Johann Sebastian Bach.
Deze vermelding bevestigde niet alleen dat John nauwe banden had met Bach, maar leverde ook een directe context voor het manuscript in het archief in Brussel. Doordat het handschrift afkomstig bleek van een leerling van Bach en de muzikale stijl nauw aansloot bij diens vroege werk, konden onderzoekers de composities met overtuiging aan Johann Sebastian Bach toeschrijven.
De manuscripten maken deel uit van het omvangrijke fonds Fétis, een verzameling muziekdocumenten samengesteld door de negentiende-eeuwse musicoloog François-Joseph Fétis. De collectie wordt bewaard in de KBR.
De twee stukken zijn inmiddels opgenomen in het Bach-Werke-Verzeichnis en gecatalogiseerd als BWV 1178 en BWV 1179. Digitale beelden van het handschrift zijn online beschikbaar gesteld door de KBR. De wereldpremière in de Thomaskerk werd maandag uitgevoerd door de Nederlandse organist Ton Koopman.
Opvoering van de twee stukken van Bach:
Johann Sebastian Bach – Klassiek componist uit de Baroktijd
Johann Sebastian Bach en de eerste gezichtsreconstructie
Korte geschiedenis van het orgel
Georg Friedrich Händel – Duitse componist
Alle registers opentrekken – Herkomst van de uitdrukking