Onderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) hebben in Pompeii een intacte Romeinse bouwplaats blootgelegd die nieuw licht werpt op de manier waarop de Romeinen hun duurzame beton maakten. De bouwlocatie werd door de Vesuvius in 79 na Christus bedekt onder een laag as en bleef daardoor uitzonderlijk goed bewaard.
Tijdens de opgraving troffen archeologen stapels grondstoffen, werktuigen en muren in verschillende bouwfasen aan. Uit materiaalonderzoek blijkt dat ongebluste kalk daar al in droge vorm werd gemengd met vulkanische as. Pas daarna werd water toegevoegd. Door een chemische reactie tussen het water en ongebluste kalk kwam extra warmte vrij.
Deze methode – door onderzoekers aangeduid als ‘hot mixing’ of heetmengen – zorgt voor kleine kalkdeeltjes in het beton. Komen daar eeuwen later scheuren in en dringt er water binnen, dan lossen deze kalkdeeltjes op, vullen de scheur en verharden opnieuw. Zo kan het beton zichzelf herstellen. Onderzoekers vermoeden al langer dat de Romeinen deze techniek toepasten, maar tastbaar bewijs hiervoor ontbrak tot nu.
Vitruvius
De Romeinse ingenieur en architect Vitruvius beschreef in zijn bekende traktaat De architectura dat kalk eerst met water tot een pasta werd verwerkt. De vondst in Pompeii toont aan dat er ook een andere werkwijze bestond, of dat Vitruvius’ tekst anders moet worden geïnterpreteerd. Een belangrijk verschil is de volgorde van mengen: Vitruvius schreef dat kalk eerst met water tot een pasta werd gemaakt, terwijl in Pompeii ongebluste kalk juist eerst droog met vulkanische as blijkt te zijn gemengd en pas later water werd toegevoegd.
In het nieuw gevonden materiaal werden intacte stukjes ongebluste kalk aangetroffen in droog gemengd bouwmateriaal – volgens de onderzoekers een directe aanwijzing dat de kalk pas later met water werd gemengd en dat de praktijk van het heetmengen werd toegepast.
Vulkanisch materiaal
Naast kalk speelden ook de vulkanische bestanddelen een belangrijke rol bij het uitharden en langdurig sterk blijven van het beton. Vooral de gebruikte puzzolaan – fijne as afkomstig uit vulkanische gebieden – ging in het beton langzaam een reactie aan met vocht, waardoor het materiaal in de loop der tijd verder verhardde en zeer lang sterk bleef. Dit staat in schril contrast met veel moderne betonsoorten, die vaak al na enkele decennia beginnen af te brokkelen.
Ook onder water bleef het bouwmateriaal hierdoor sterk. Dat Romeinse bouwwerken als aquaducten, bruggen en monumenten de tand des tijds doorstonden, wordt deels aan de gebruikte bouwtechniek toegeschreven.
De onderzoekers hebben hun bevindingen gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.
Pompeï werd ook na de uitbarsting van de Vesuvius nog bewoond
Korte beschrijving en plattegrond van Romeinse bouwvallen
Het Colosseum in Rome – Flavisch Amfitheater
Dagelijkse schoonheid in Pompeï en Herculaneum-https://news.mit.edu/2025/pompeii-offers-insights-ancient-roman-building-technology-1209
Pompeii als lithografie
Een nacht in Pompeii, een ‘dode stad’
Wijncultuur in de Romeinse Lage Landen