Bijna 130 jaar nadat ze als trofee werden meegenomen, zijn drie schedels van leden van het Sakalava-volk, waaronder vermoedelijk die van koning Toera, teruggekeerd naar Madagaskar. De menselijke resten werden dinsdag officieel door Frankrijk overgedragen aan vertegenwoordigers van het Afrikaanse land, tijdens een ceremonie in Parijs.
De drie schedels bevonden zich sinds het einde van de negentiende eeuw in het Nationaal Natuurhistorisch Museum in Parijs. Ze werden naar Frankrijk gebracht tijdens de Franse verovering van westelijk Madagaskar, waarbij de Sakalava-bevolking werd onderworpen.
Koning Toera kwam in 1897 om het leven tijdens de Franse verovering van Menabé. Volgens de overlevering werd hij onthoofd door Franse troepen, die zijn hoofd vervolgens als trofee meenamen naar Europa. Toera was de laatste onafhankelijke heerser van het Menabé-koninkrijk en verzette zich fel tegen de Franse inmenging. Voor de koloniale autoriteiten was hij daarmee een belangrijk obstakel in hun poging om het westen van Madagaskar volledig onder controle te krijgen.
Nieuwsreportage over de overdracht:
Een historische wond
De Franse minister van cultuur, Rachida Dati benadrukte tijdens de overdracht dat de schedels in een context van koloniaal geweld naar Frankrijk kwamen en dat de menselijke waardigheid van de slachtoffers destijds werd geschonden.
Een team van wetenschappers uit Madagaskar en Frankrijk onderzocht de resten de afgelopen maanden. Twee schedels konden worden geïdentificeerd als die van strijders die in 1898 omkwamen bij confrontaties met het Franse leger. Hoewel sluitend dna-bewijs hiervoor ontbreekt, is de derde schedel, met instemming van lokale spirituele leiders, aangemerkt als het hoofd van koning Toera.
De minister van cultuur van Madagaskar, Volamiranty Donna Mara, hecht veel waarde aan de teruggave van de schedels en sprak tijdens de overdracht van een “edele daad” en herstel van een historische wond.
Frankrijk werkt al langer aan het teruggeven van cultureel erfgoed dat in de koloniale tijd is meegenomen. Eerder werden onder meer de zogenoemde Schat van Béhanzin (Trésor de Béhanzin) aan Benin en een ritueel zwaard aan Senegal geretourneerd. In totaal zijn sinds 2020 tientallen objecten overgedragen aan Afrikaanse landen.
Tot voor kort was het vanwege juridische beperkingen vrijwel onmogelijk om ook menselijke resten over te dragen. Een nieuwe wet maakte dit in december 2023 eenvoudiger. Het is de eerste keer dat deze wet ook daadwerkelijk is toegepast. De verwachting is dat in de toekomst meer menselijke resten zullen worden teruggegeven aan herkomstlanden. Alleen in het Nationaal Natuurhistorisch Museum in Parijs liggen naar schatting al meer dan 20.000 menselijke resten afkomstig uit voormalige kolonies.
Dekolonisatie van Amerika, Azië en Afrika (1776-1975)-https://edition.cnn.com/2025/08/27/europe/france-skulls-king-toera-madagascar-intl-scli
-https://www.bbc.com/news/articles/cwy0qejppp7o
Hoorn van Afrika – Ligging en herkomst van de naam
De verwaarloosde geschiedenis van de Nederlandse aanwezigheid in Ghana