Wat kunnen zaden, vruchten en stuifmeel de mens vertellen over het leven van duizenden jaren geleden? Archeobotanie, het onderzoek naar plantenresten uit archeologische contexten, werpt licht op vroegere vormen van landbouw, handel, migratie en milieugebruik.
De komende maanden kunnen bezoekers van het Universiteitsmuseum Groningen kennismaken met deze bijzondere wereld van de archeobotanie. In een tentoonstelling met de titel Planting the Past: Archeobotanie in Groningen wordt inzichtelijk gemaakt wat eeuwenoude plantenresten kunnen onthullen over het leven van vroeger. Aanleiding voor de tentoonstelling is het internationale archeobotaniecongres IWGP, dat dit jaar in Groningen wordt gehouden.
De expositie biedt een blik in het archeobotanisch laboratorium van het Groninger Instituut voor Archeologie (GIA), waar al meer dan honderd jaar onderzoek wordt gedaan naar zaden, vruchten en pollen uit onder meer Noordwest-Europa en het Midden-Oosten. Te zien zijn onder meer verkoolde zaden, minieme stuifmeelkorrels en andere plantenresten die inzicht geven in hoe mensen en planten elkaar door de eeuwen heen hebben beïnvloed.
Projecten
Twee recente onderzoeksprojecten van het GIA staan centraal in de tentoonstelling. In Finding Suitable Grounds wordt onderzocht waarom landbouw zich rond 4000 v.Chr. in sommige delen van Nederland wel ontwikkelde en in andere (zoals het IJsselmeergebied) niet. Het project Berenike richt zich op de Romeinse havenstad Berenike aan de Rode Zee, waar bijzondere plantenresten zijn gevonden die wijzen op uitgebreide handelsnetwerken en culturele uitwisseling.
Lars Hendrikman, directeur van het Universiteitsmuseum:
Met Planting the Past willen we laten zien hoe archeobotanie het verleden tot leven brengt. Elke zaadkorrel vertelt een verhaal – over handel, landbouw, migratie en menselijke vindingrijkheid. Deze tentoonstelling laat het brede publiek kennismaken met een fascinerend vakgebied dat letterlijk in de bodem van onze geschiedenis graaft.
Het is voor het eerst sinds 1983 dat het archeobotaniecongres in Nederland plaatsvindt. De tentoonstelling loopt tot 5 januari 2026.
Archeobotanie in Groningen
Een belangrijk fundament onder het Groningse archeobotanische onderzoek is de uitgebreide zaad- en vruchtencollectie van de universiteit. Deze werd vanaf de jaren vijftig opgebouwd door biologisch-archeologen van het toenmalige Biologisch-Archeologisch Instituut, met als doel plantenresten uit opgravingen beter te kunnen determineren. De collectie bevat momenteel meer dan 45.000 monsters.
De Peelhelm, een van de beroemdste voorwerpen uit de Oudheid
Oudheidkundige teksten en vondsten
Geheimen geeft Gooise heide mondjesmaat prijs
Abdij van Susteren – Het ‘oudste’ klooster van Nederland
