Chuck Yeager: de eerste piloot die de geluidsbarrière doorbrak

De Amerikaanse piloot Chuck Yeager deed op 14 oktober 1947 iets wat voor zover bekend geen andere piloot voor hem had gedaan: hij vloog met zijn Bell XS-1 vliegtuig door de geluidsbarrière.

Op 13 februari 1923 werd in West Virginia Charles Elwood Yeager geboren. Later zou hij bekend worden onder zijn bijnaam: Chuck Yeager. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij gevechtsvlieger en nam hij deel aan vierenzestig missies waarbij hij in totaal dertien Duitse vliegtuigen neerhaalde. Zelf werd de Amerikaan ooit ook neergeschoten, maar hij overleefde en wist met hulp van het Franse verzet te ontsnappen. Het was in deze oorlogsjaren tijd dat piloten kennis maakten met een ‘nieuw’ verschijnsel. Bij zeer hoge snelheden begon het toestel te schudden en werd het tijdelijk onbestuurbaar. In sommige gevallen waren vliegtuigen in de lucht zelfs uit elkaar gevallen.

Deskundigen begonnen de rapporten van piloten die dit verschijnsel hadden meegemaakt te bestuderen en kwamen tot de conclusie dat de schokgolven ontstonden als een vliegtuig de snelheid van geluid bereikte. De toestellen waarmee in die tijd gevlogen werd, waren volgens hen echter niet bestand tegen deze schokgolven.

Schokgolven

De Amerikaanse luchtmacht startte in 1944 een onderzoek naar het verschijnsel en liet de Bell-vliegtuigenfabriek een speciaal toestel ontwerpen. Een vliegtuig waarmee de schokgolven bij supersonische snelheden onderzocht konden worden. Het bedrijf ontwikkelde de XS-1: een raketaangedreven vliegtuig dat door een Boeing B-29 kon worden gelanceerd. Het toestel kreeg een kogelvormige romp en vier raketmotoren. De XS-1 had slechts voor ruim twee minuten brandstof aan boord en zou dus direct na lancering moeten beginnen aan de snelheidsproef. Na afloop moest het toestel in glijvlucht terugkeren naar de basis.

Duidelijk was dat de snelheidsproef niet zonder gevaren was. Dit werd nog eens extra duidelijk na de dood van Geoffrey de Havilland jr. (zoon van de Britse luchtvaartpionier Geoffrey de Havilland). Deze testpiloot kwam op 27 september 1946 bij een testvlucht om het leven. Er waren desondanks voldoende waaghalzen die zich als vrijwilliger aanmeldden voor de snelheidsproef. Kapitien-vlieger Chuck Yeager werd, samen met enkele anderen, uitgekozen om mee te werken aan het XS-1-programma.

Yeager steeg op 14 oktober 1947 op voor zijn eerste poging om met de XS-1 de geluidsbarrière te doorbreken. Toen de Boeing B-29 een hoogte van 2130 meter had bereikt, nam hij plaats in de onder de romp bevestigde XS-1. De B-29 steeg vervolgens op naar een hoogte van 8000 meter. Vanaf dat punt maakte de Boeing een duik om de snelheid op te voeren tot 400 kilometer per uur. Yeager ontkoppelde hierop zijn toestel en startte de raketmotoren. Hij bereikte vervolgens een snelheid van Mach 1,05 (Mach is de aanduiding voor de snelheid van het geluid).

Teleurgesteld

Chuck Yeager had de geluidsbarrière doorbroken. Later verklaarde hij dat hij wat teleurgesteld was over het resultaat. Aan boord van het raketvliegtuig had hij alleen aan zijn snelheidsmeter gezien dat hij de geluidssnelheid had overschreden. Testresultaten werden in deze tijd vaak geheim gehouden. Zo ook in dit geval. De prestatie van Yeager werd pas acht maanden later wereldkundig gemaakt.

Of Chuck Yeager inderdaad de eerste mens was die met zijn vliegtuig door de geluidsbarrière vloog, wordt wel eens betwijfeld. Volgens sommigen was de Duitse piloot Hans Guido Mutke hem bijvoorbeeld voor. Deze zou op 9 april 1945 met een Messserschmitt Me 262 door de geluidsbarrière zijn gevlogen.

Verdere carrière

Nadat hij de geluidsbarrière een eerste keer had doorbroken, bleef Yeager actief als testpiloot en vestigde hij in 1953 een nieuw snelheidsrecord door meer dan tweemaal de geluidssnelheid te halen met de X-1A. Daarna volgde een lange loopbaan binnen de Amerikaanse luchtmacht. Hij voerde het commando over verschillende eenheden in Europa en Azië, vloog 127 missies in Vietnam en werd in 1969 bevorderd tot brigadegeneraal.

Als commandant van de Aerospace Research Pilot School trainde hij later ook toekomstige astronauten. Yeager ging in 1975 met pensioen, na meer dan dertig jaar dienst en ruim tienduizend vlieguren in honderden verschillende vliegtuigtypes.

In 1983 verscheen de film The Right Stuff. In deze door Philip Kaufman geregisseerde film staat Yeagers missie om door de geluidsbarrière te vliegen centraal. In 1984 won deze film vier Oscars.

Bronnen