Nieuwe digitale atlas toont 300.000 kilometer aan Romeinse wegen

De Romeinen waren niet enkel veroveraars. Zij ontpopten zich ook tot fervente wegenbouwers van een complex netwerk van heirbanen dat Rome verbond met de verste uithoeken van het Romeinse Rijk. Een groep wetenschappers onder leiding van professor Tom Brughmans van de Universiteit van Aarhus in Denemarken besloot dat netwerk in kaart te brengen en stelde een digitale atlas van het Romeinse wegennet samen.

Gedurende vijf jaar analyseerden ze oude geschriften, mijlpalen, satellietbeelden en luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog om vergeten wegen op te sporen. Het onderzoek verliep in verschillende fasen: eerst werd bestaande literatuur en archeologische documentatie verzameld, vervolgens werden met behulp van moderne en historische kaarten mogelijke tracés gelokaliseerd, waarna die digitaal werden vastgelegd en gecontroleerd.

Waar oude teksten naar mogelijke routes verwezen, zochten de onderzoekers naar subtiele sporen in het landschap zoals verschillen in vegetatie, bodemstructuren en overblijfselen van Romeinse wegenwerken. Zo konden honderden vergeten wegen in kaart worden gebracht, waaronder landelijke paden die villa’s en boerderijen verbonden.

Betrouwbaarheid

Al dat monnikenwerk resulteerde in een kaart met bijna 300.000 kilometer aan wegen, bijna twee keer zoveel als gewoonlijk op historische kaarten te vinden is. Dit enorme wegennet wordt nu ontsloten via een gedetailleerde digitale databank.

De website Itiner-e.org maakt het mogelijk om alle bekende Romeinse landroutes rond 150 na Christus te visualiseren, te doorzoeken en te downloaden. Inclusief wegen waarvan het traject zeker is, vermoed wordt of slechts hypothetisch is. De kaart onderscheidt hoofdwegen, zoals de heirbaan Boulogne – Keulen die onze contreien doorkruist, maar ook secundaire wegen en aftakkingen die lokale verbindingen vormden.

Elk wegsegment in de atlas is ingedeeld op basis van drie betrouwbaarheidsniveaus: ‘zeker’, ‘verondersteld’ en ‘hypothetisch’. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen hoofdwegen – bevestigd door antieke routebeschrijvingen, mijlpalen of kaarten – en secundaire wegen waarvan het verloop minder precies bekend is. Volgens de bijbehorende wetenschappelijke publicatie is slechts circa 2,7 procent van alle trajecten met zekerheid te lokaliseren.

Routeplanner

Op de digitale kaart kan men inzoomen op een traject naar keuze voor meer detailinformatie over Romeinse nederzettingen, forten of halteplaatsen. De routeplanner van Itiner-e maakt het bovendien mogelijk om afstanden te berekenen op basis van vier historische vervoerswijzen: te voet (4 km/u), met een ossenkar (2 km/u), met een beladen lastdier (4,5 km/u) of te paard (6 km/u). Zo wordt zichtbaar hoeveel tijd een reis in de oudheid ongeveer in beslag nam.

De kaart kwam tot stand via een internationaal samenwerkingsproject onder leiding van de Universiteit van Aarhus, met bijdragen van onder meer de Vrije Universiteit Amsterdam, de Universiteit van Barcelona en de Masaryk-universiteit in Tsjechië. Onderzoekers uit verschillende Europese landen vullen voortdurend nieuwe gegevens aan en corrigeren bestaande trajecten, waardoor de digitale atlas steeds verfijnder wordt.

Bronnen