Auschwitz-overlevende Edith Eger (98) overleden

De Hongaars-Amerikaanse psycholoog en Holocaust-overlevende Edith Eger is op 98-jarige leeftijd overleden. Dat heeft haar familie maandag bekendgemaakt. Eger verwierf internationale bekendheid met haar boek De keuze, waarin ze haar ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog en de nasleep daarvan beschreef.

Edith Eva Eger werd in 1927 geboren in Košice, dat destijds onderdeel uitmaakte van Hongarije. Ze groeide op in een Joods gezin en ontwikkelde zich als talentvol danseres en turnster. Haar relatief onbezorgde jeugd werd in 1944 abrupt onderbroken, toen Duitse troepen Hongarije bezetten en er steeds strengere anti-Joodse maatregelen werden ingevoerd. Het gezin belandde in een getto en werd later ondergebracht in een steenfabriek, waar duizenden Joden onder erbarmelijke omstandigheden moesten zien te overleven.

In het voorjaar van 1944 werd de toen zestienjarige Eger samen met haar ouders en zus gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz. Bij aankomst werden haar ouders direct vermoord. Eger en haar zus Magda werden geselecteerd voor dwangarbeid.

In het kamp werd Eger onder meer gedwongen te dansen voor kamparts Josef Mengele. Later beschreef ze hoe ze tijdens deze momenten probeerde te overleven door zich mentaal af te sluiten en zich een andere werkelijkheid voor te stellen. Ze hield zichzelf daarbij steeds hetzelfde voor, als een soort mantra: “Als ik vandaag overleef, zal ik morgen vrij zijn.” De manier waarop Eger zichzelf in het kamp mentaal staande hield, gebruikte ze later in haar werk als psycholoog om anderen te helpen met traumatische ervaringen.

Tegen het einde van de oorlog werd Eger samen met andere gevangenen op dodenmars naar het kamp Gunskirchen in Oostenrijk gestuurd. In mei 1945 werd ze bevrijd door Amerikaanse troepen, die Edith en Magda vonden tussen stapels dode gevangenen. Ze verkeerde toen in kritieke toestand en had onder meer een gebroken rug en woog nog maar tweeëndertig kilo.

Psychologe

Na de oorlog keerde Eger korte tijd terug naar Europa. In 1949 emigreerde zij met haar echtgenoot echter naar de Verenigde Staten, waar zij een nieuw bestaan opbouwde. Ze studeerde psychologie en behaalde in 1969 haar diploma aan de University of Texas in El Paso. Later volgde een klinische opleiding bij het William Beaumont Army Medical Center.

Eger werkte vervolgens als psycholoog en behandelde onder meer oorlogsveteranen en mensen met trauma’s. In haar werk greep ze vaak terug op haar eigen oorlogservaringen, bijvoorbeeld bij de behandeling van mensen met trauma’s. Ze raakte in deze periode bevriend met psychiater Viktor Frankl, die eveneens over zijn kampervaringen publiceerde. Zelf sprak Eger in het openbaar lange tijd echter helemaal niet over haar eigen ervaringen en kampte ze met schuldgevoelens, waarbij ze zich afvroeg waarom zij de verschrikkingen van de oorlog wél had overleefd, terwijl ontelbare anderen stierven.

Getuigenis en levenslessen

Pas op latere leeftijd begon Eger openlijk over haar oorlogservaringen te schrijven. Op negentigjarige leeftijd publiceerde ze haar eerste boek De keuze, dat internationaal een groot publiek bereikte. Ze schreef dit boek mede op aandringen van de beroemde sociaal-psycholoog Philip Zimbardo, die bekend werd door zijn onderzoek naar hoe gewone mensen onder druk tot het kwade in staat zijn (het Stanford Prison Experiment). In haar boek verbond Eger haar persoonlijke geschiedenis met inzichten uit de psychologie. Het boek werd onder meer een New York Times en Sunday Times bestseller en Eger verscheen in de Oprah Winfrey Show, wat eveneens bijdroeg aan haar bekendheid.

In latere boeken, zoals Het geschenk (met veertien lessen ‘die je leven kunnen veranderen’) en De ballerina van Auschwitz, werkte ze deze thema’s verder uit. Centraal stond daarbij steeds het idee dat mensen, ondanks ingrijpende ervaringen, invloed kunnen houden op hun eigen houding en denken.

Volgens haar familie is Eger “vredig heengegaan, met dezelfde gratie als waarmee ze leefde”.

Alsof een engel naar huis is teruggekeerd. Ze is overleden, omringd door de liefdevolle zorg van haar familie en een toegewijd team. Haar leven heeft ons allemaal diep geraakt, en we zullen haar nagedachtenis levend houden door onze daden.

Bronnen