In de jaren zeventig werd een apparaat ontwikkeld dat een gitaar kon laten klinken als een viool of cello. De zogenoemde Gizmotron leek een veelbelovende uitvinding, maar wist zich uiteindelijk niet te handhaven.
Het apparaatje werd over de gitaarsnaren bevestigd en bestond uit een kastje met toetsen en kleine wieltjes. Zodra een toets werd ingedrukt, brachten die wieltjes de snaren in trilling, waardoor een geluid ontstond dat deed denken aan een strijkinstrument. De gitarist hield daarbij één hand vrij om akkoorden aan te slaan.
Hij is op nummers te horen als het instrumentale Gizmo my way en de elpee Sheet Music. Nadat Godley en Creme 10 CC hadden verlaten, maakten ze in 1977 Consequences, een promotie-dubbelelpee voor de Gizmotron. Tijdens het experimenteren bleek dat naast vioolgeluiden ook het raspende saxofoongeluid bereikt kon worden door het versterkte geluid door geperforeerde sigarettenvloeitjes te filteren. Met de combinatie van Gizmo en steelgitaar lukte het verder de zang van een sopraan te imiteren.
Volgens tijdgenoten gingen Godley en Creme ervan uit dat de mogelijkheden van de Gizmo op deze dubbelelpee grotendeels waren benut, al werkten zij nog met een experimenteel prototype dat met touwtjes en tape bij elkaar werd gehouden. Popjournalist Constant Meijers was bij de presentatie van Consequences in Nederland. Hij vertelde daarover in 2010:
In de Lutherse kerk bij het Amsterdamse Sonesta Hotel stond de Gizmotron als een monstrans op een soort altaar tentoongesteld. Wij als genodigden zaten in de kerkbanken als gelovigen te kijken naar die wonderbaarlijke uitvinding. Vervolgens werden de vier zijden van ‘Consequences’ gedraaid. Ik ben na de eerste kant weggelopen; ik vond zo’n presentatie geen manier.
Demonstratie van de Gizmotron
Later maakte ook Led Zeppelin opnames met de Gizmotron en hij is te horen bij I’m Carrying op de elpee London Town van Paul McCartney. Beperkingen waren dat het apparaatje gevoelig was voor vocht en temperatuurverschillen en dat het lastig aan te brengen en bespelen was, waarbij alleen zeer lichte aanslagen mogelijk waren. Volgens insiders was Lol Creme een van de weinigen die er goed mee overweg kon. Over de bespeelbaarheid liepen de ervaringen uiteen.
Elektronisch ingenieur Mike Beigel was productontwikkelaar bij het bedrijf Musitronics. Hij vertelde achteraf:
Een bijkomend probleem was dat de wieltjes moesten functioneren bij zowel dikkere als dunnere snaren, waardoor ze ongelijk sleten en bovendien niet vervangen konden worden. Beigel:
We hebben er veel geld aan gespendeerd; het betekende uiteindelijk het einde van Musitronics. De Gizmotron kostte nog eens een miljoen dollar aan research, maar veel exemplaren werden teruggestuurd omdat ze niet goed functioneerden.
In Vintage Guitar Magazine schreef redacteur Chris Gill dat er weliswaar veel belangstelling was, maar dat grootschalige productie niet van de grond kwam. De productie werd stopgezet in 1980 en een jaar later ging ook ARP failliet. Uiteindelijk werd de variant voor basgitaar het meest verkocht, maar Beigel schat dat er in totaal minder dan duizend Gizmotrons verkocht zijn.
De Gizmotron werd ingehaald door gebruiksvriendelijkere alternatieven, zoals de Ebow en de synthesizer. Het oorspronkelijke model uit de jaren zeventig verdween al snel uit de markt. In 2013 werd het apparaat nog wel door een klein team ingenieurs opnieuw onder de loep genomen en herontwikkeld, waarna in 2016 een verbeterde versie – de Gizmotron 2.0 – op de markt verscheen, met steun van de oorspronkelijke mede-uitvinder Kevin Godley.
De Aérotrain: het futuristische ‘vliegtuig zonder vleugels’ dat faalde
Rondvliegen in een Ford Pinto, in de jaren zeventig kon dat (heel even)
De Kolibri: een Nederlandse helikopter met straalmotoren
De Velotype: het Nederlandse toetsenbord dat de wereld had moeten veroveren
