Welkom in het nieuwe tijdperk van de fotografie! Zo werd de koper begroet in het begeleidende boekje met handleiding van de Kodak Disc Camera 2000. Het nieuwe tijdperk, dat in 1982 begon, duurde amper zes jaar; daarna was het afgelopen met de disc technologie.
Op een gedateerd reclamefilmpje is te zien hoe een jongen zijn ouders in een leeg klaslokaal toespreekt en hen toont hoe eenvoudig de disc camera werkt. Vervolgens vraagt hij om zo’n camera en krijgt die als hij slaagt voor zijn schoolexamen. Het was begin jaren tachtig een zeer innovatief fototoestel, bedoeld voor de amateurfotograaf; met negatieven op een schijfje in een cassette, die probleemloos in de camera werd gestopt. Door de platte cassette was de camera voor die tijd ongekend dun en handzaam.
In het boek Kodak Camera’s; The First Hundred Years staan foto’s van de verschillende modellen. Brian Coe schrijft dat er geen filmrol of cassette met filmrolletje in ging (een lange strook die in zijn geheel ontwikkeld werd), maar een ronde, draaibare schijf met een lichtgevoelige emulsie voor vijftien opnamen.
Innovaties
De cassette was voorzien van een venstertje ter grootte van het negatief met lichtdichte randen. Door af te drukken ging de lens even open en viel er licht op de emulsielaag. Na het ontwikkelen kreeg de klant de schijf terug voor eventuele nabestellingen. Er konden kleinere negatieven worden toegepast, omdat Kodak een emulsie en cilindrische lens had ontwikkeld, waardoor vergrotingen van de minuscule (8 x 10 millimeter) negatieven behoorlijke resultaten zouden opleverden.
De disc camera was uitgerust met nog enkele elektronische innovaties: hij stelde automatisch de juiste belichtingstijd in, activeerde zo nodig de ingebouwde flitser, herlaadde deze in één seconde en transporteerde de disc automatisch naar het volgende negatief. Het tijdschrift Industry Week verwachtte dat het aantal amateurfoto’s met deze camera met 10 tot 20 procent zou stijgen en dat het aandeel goede tot uitstekende opnamen door de technologische verbeteringen zou toenemen van 75 naar 95 procent.
Om het toestel in een niet erg florissante tijd goed te verkopen, lanceerde Kodak de grootste reclamecampagne ooit, waarbij Kodak beweerde dat de lens ‘de theoretische grenzen van perfectie dicht benadert’ en dat het de scherpste negatieven betrof die het bedrijf ooit voor dit formaat had ontwikkeld.
Video: Reclame voor de Kodak Disc Camera
Platte uitvoering
Roel Fokken, eigenaar van het Fotografica Museum in Doesburg, had in 2010 nog een doos vol disc camera’s en cassettes (in de originele geel-rood-goud-zwarte Kodak verpakking). Fokken vertelde toen: “Zie eens hoe plat die cassettes zijn. Daardoor konden die camera’s gewoon in handtasje, jas- of boekzak worden meegenomen; echt een doorbraak. De prijs lag iets hoger dan bij andere automatische camera’s.”
In de doos bevond zich de eerste versie, de 2000, maar ook de 3000 met automatische flitser, de 3600 met kleine voorzet-telelens, de latere 6000 met een objectief voor portretopnamen en in de luxe 8000 was zelfs een digitaal klokje verwerkt. Fokken bezat ook twee demonstratie-camera’s met transparante omhulsels, zodat de werking uitgelegd kon worden aan klanten. Winkeliers kregen bovendien voor op de toonbank een keramische reclame-asbak in de vorm van de Disc 2000.
Na enige tijd verschenen er ook disc camera’s van andere merken op de markt, zoals Pallas, Konica en Minolta. De Minolta leende zich uitstekend voor ‘zelfportretten’. Net als een scheerspiegel had de camera een uitklapstandaard. Als de camera zo schuin op tafel was geplaatst, zag de maker van de foto zichzelf in een spiegeltje aan de voorzijde van de camera. Vervolgens was het afdrukken en klaar was het zelfportret.
De verkopen van de Kodak disc camera’s overtroffen in de eerste drie maanden de verwachtingen, maar binnen een jaar was sprake van een duidelijke terugval. Dat najaar kondigde Kodak aan de kwaliteit van de negatieven te verbeteren. Associated Press schreef:
De verkoop van Kodak disc camera’s en discs zijn lager dan verwacht sinds ze vanaf mei 1982 te koop zijn, deels omdat ze de reputatie hebben nogal korrelige foto’s te produceren.
Tegenvallers
Voor 1983 werd gerekend op de verkoop van 12 miljoen disc camera’s. Maar dat werd hetzelfde najaar al naar beneden bijgesteld tot 8,2 miljoen. Een tegenvaller was dat Fuji haar discs in de VS 20 procent goedkoper verkocht. Sommige deskundigen stelden bovendien dat ze scherpere foto’s opleverden.
Volgens Brian Coe leidde de opkomst van compactcamera’s met 35mm-kleinbeeldfilm tot de ondergang van de disc camera, mede doordat de ruim tien keer grotere negatieven scherpere vergrotingen mogelijk maakten. Bovendien waren er filmrolletjes met zesendertig opnamen verkrijgbaar, terwijl een disc slechts vijftien negatieven bevatte. Werd de disc tussentijds uit de camera gehaald, dan ging bovendien één opname verloren. Fokken:
De gebruikers bleken inderdaad minder blij met het feit dat de door hun gemaakte foto’s tot maximaal 13 x 18 centimeter vergroot konden worden. Bij verdere uitvergroting werden de foto’s te vaag.
Nadelen
Op de website Boing Boing haalden vroegere kopers herinneringen op. Sommigen beschreven de ‘crap’ kwaliteit van de foto’s. Anderen vroegen zich af waarom ze de Kodak disc camera ooit kochten: ‘Misschien omdat de cassette zo klein was en je tijd bespaarde, omdat je tussen foto’s door geen film meer hoefde op te winden?’ Een ander wist het nog precies: ‘Omdat hij zo mooi dun was en er futuristisch uitzag’. Een Kodak-werknemer die betrokken was bij de ontwikkeling van de camera, schreef dat ‘Het Project’ uiterst geheim was en hij tot begin 1982 niet wist wat het beoogde product precies was. Achteraf vond hij ‘the damn negative just too small’.
Bovendien moesten de negatieven afgedrukt worden met speciale Kodak-lenzen, maar veel laboratoria zouden hun eigen lenzen hebben gebruikt, bedoeld voor grotere negatieven, wat minder scherpe foto’s opleverde. Een ander nadeel van de disc camera was dat het lastig was staande foto’s te maken, omdat de flitser al snel door de vingers werd bedekt. Wanneer de camera met de flitser onder de lens werd vastgehouden, raakte de onderkant van de opname overbelicht.
De disc camera is overigens niet het enige Kodak-toestel dat in die periode flopte, vertelde voormalig ANP-journalist en Kodak-verzamelaar Ruud Hoff. Al in 1976 bracht Kodak een instant camera op de markt, lijkend op de Polaroid camera. Tot dan toe was Polaroid alleenheerser qua ‘directklaar’ foto’s en dat bedrijf was dan ook niet blij met deze concurrentie. Het sleepte Kodak voor het gerecht, omdat inbreuk gepleegd zou zijn op Polaroid-patenten. Na een langdurige rechtsgang verloor Kodak in 1985. Het moest alle verkochte camera’s, toebehoren en films terugroepen en de klanten schadeloos stellen.
Zes jaar na de introductie, in 1988, stopte de productie van de Kodak disc camera’s.
De Brownie Camera en de elfjes van Palmer Cox
Grootste tunnelboor ter wereld liep vast in Seattle
Mislukte hightech parkeergarage kostte Den Bosch miljoenen
De torenkas van Chorzów: een vroeg experiment met verticale landbouw
