Bewoners van Schokland werden door Den Haag gedwongen hun eiland te verlaten

Midden in de voormalige Zuiderzee lag ooit Schokland, een langgerekt eiland dat eeuwenlang werd gevormd en bedreigd door het water. Ondanks de voortdurende overstromingen en het terugwijken van het land bleven bewoners er generaties lang wonen, vaak onder moeilijke omstandigheden. De nieuwe televisieserie Heimwee naar Schokland belicht deze geschiedenis vanuit het perspectief van de Schokkers zelf.

Archeologische vondsten laten zien dat het gebied al zo’n tienduizend jaar geleden werd bewoond. Door de eeuwen heen maakten stormvloeden het eiland steeds kleiner, tot er in de negentiende eeuw nauwelijks nog bewoonbare grond over was. De band van de bewoners met hun geboortegrond bleef echter sterk.

In 1859 kwam een einde aan het leven op Schokland. Niet door een natuurramp, maar door een besluit van de regering in Den Haag, dat de kosten voor dijkonderhoud niet langer wilde dragen. Zeshonderd bewoners werden verplicht hun huizen te verlaten.

In de vierdelige documentaireserie Heimwee naar Schokland bezoeken presentator Huub Stapel en schrijver-historicus Eva Vriend (die een boek schreef over Schokland) het voormalige eiland, tegenwoordig onderdeel van de Noordoostpolder. Zij reconstrueren de geschiedenis van Schokland en spreken met deskundigen en nazaten over het leven op een plek die door water én beleid is verdwenen.

Heimwee naar Schokland is vanaf woensdag 3 december om 22.20 uur te zien bij MAX op NPO 2.

De afleveringen:

Aflevering 1 – Zomer – woensdag 3 december
De zomer bracht Schokland voorspoed: volle netten en een haven vol schepen. Toch verdeelden geloof en macht het kleine eiland. Huub Stapel ontdekt met nazaten Kim Bouw, Harriët Locht-Kwakman en Theo Grootjen het levendige Schokland van toen. Eva Vriend en Yftinus van Popta onthullen de verhalen achter het eiland, terwijl in Volendam Jan Dulles, Jaap Kwakman en Kees Tol laten zien hoe de Schokker-invloed nog altijd voortleeft.

Aflevering 2 – Herfst – woensdag 10 december
Na de bloei van de zomer sloeg het noodlot toe: overstromingen, stormen en armoede teisterden Schokland, dat langzaam door de zee werd verzwolgen. Toch hielden de Schokkers stand, samen met hun liederen en geloof. Huub Stapel gaat met een grondboring 1200 jaar terug in de tijd en ziet hoe vaak het eiland werd overspoeld. Eva Vriend vertelt hoe de bewoners zich probeerden te verdedigen tegen het water. Op Urk hoort Huub over de banden tussen beide eilanden, op Schokland spreekt hij met Taubu Komwe uit Kiribati over het leven op een verdrinkend eiland en ontmoet hij in het kerkje het Schokkerkoor, dat de stemmen van hun voorouders laat herleven.

Aflevering 3 – Winter – woensdag 17 december
De winter van 1825 betekende de ondergang van Schokland: een verwoestende storm overspoelde het eiland volledig, een klap waarvan het nooit herstelde. Armoede, vernedering en de roep om ontruiming volgden. De Schokkers, die al tienduizend jaar op het eiland woonden, moesten hun eiland verlaten, maar werden nergens met open armen ontvangen. Huub Stapel duikt in de diepe bodemgeschiedenis van Schokland, tussen resten van mammoeten en nijlpaarden. Samen met Eva Vriend ontdekt hij hoe de Schokkers als minderwaardig volk werden neergezet. Kees Mossel en zijn kleindochter Anne-Eva vertellen over de nasleep van dat stigma en Jan Diender mijmert in de haven van Emmeloord over het vertrek van zijn voorouders.

Aflevering 4 – Lente – woensdag 24 december
In het voorjaar van 1859 verlieten de Schokkers voorgoed hun eiland. Hun gemeenschap viel uiteen en Schokland kreeg een nieuw leven als vluchthaven, opslagplek en onderzoeksgebied, maar zonder zijn bewoners. Zelfs de botten van hun voorouders verdwenen. Pas generaties later groeiden heimwee en trots. Hoelang de Schokkers ook van hun eiland waren, de band bleef onverminderd bestaan.

Huub Stapel reist langs plaatsen waar de Schokkers een nieuw thuis vonden. In Vollenhove toont Jan Kwakman hem Schokker-erfstukken, Huub ontmoet Gerri Derksen-Diender en haar kleinzoon Bas in het Zuiderzeemuseum, Kitlyn Tjin A Djie vertelt over de nasleep van migratie, vogelaar Arjan Dwarshuis laat zien hoe Schokland veranderde in een paradijs voor vogels en in Brunnepe helpen Huub en Eva Vriend bij het visroken. Tenslotte ontdekt Huub op de Zuidpunt wat er gebeurde met de botten van de Schokkers.

Tekst afleveringen: Omroep MAX