De Jodenboerderij: christelijke familie bood schuilplaats aan honderden Joden

Op een boerderij in de Haarlemmermeer bood de diepgelovige familie Bogaard tijdens de Tweede Wereldoorlog op grote schaal onderdak aan Joodse onderduikers. Het ging daarbij opvallend vaak om kinderen, die er soms slechts kort verbleven in afwachting van een vast onderduikadres, maar in andere gevallen langere tijd.

Televisieprogramma Andere Tijden besteedt deze maand in een tweeluik, getiteld De kinderen van de Jodenboerderij, aandacht aan deze opmerkelijke verzetsgeschiedenis. Vijf mensen die als kind op de boerderij ondergedoken zaten, kijken in de afleveringen terug op hun ervaringen. Ook nabestaanden van de familie Bogaard komen aan het woord.

Een christenplicht

Het initiatief voor het verzetswerk lag bij boer Johannis Bogaard, maar ook zijn kinderen, die met hun gezinnen in de buurt woonden, hielpen mee. Vanuit een sterk religieuze overtuiging zag de familie het helpen van vervolgde Joden als een christenplicht. Op en rond het boerenerf werden uiteenlopende schuilplaatsen ingericht, waaronder een kelder, hooiberg en schuur. Ook werd gebruikgemaakt van tijdelijke en geïmproviseerde verstopplekken, zoals een met een kleed afgedekte sloot of een auto.

Op sommige momenten bevonden zich meer dan zeventig onderduikers tegelijk op het terrein. Dat grote aantal bleef niet onopgemerkt. In de omgeving was bekend wat er op de boerderij gebeurde; zelfs de chauffeur van de buslijn tussen Amsterdam en Haarlem sprak openlijk over ‘de Jodenboerderij’. Desondanks wist de familie lange tijd uit handen van de Duitse bezetter te blijven.

Het tweeluik van Andere Tijden wordt uitgezonden op de zaterdagen 21 en 28 februari (20.30 uur).

---

Informatie over de afleveringen:

Aflevering 1, zaterdag 21 februari, 20.30 uur: De opdracht
Tientallen foto’s en zelfs een film – de onderduik op ‘de Jodenboerderij’ is onwaarschijnlijk goed gedocumenteerd – geven een beeld van het leven tijdens de oorlog dat ogenschijnlijk z’n gangetje gaat. Onderduikkinderen die paardrijden, onderduikers die helpen bij de oogst… er lijkt geen vuiltje aan de lucht.

Sommige kinderen blijven maar kort op de boerderij en worden daarna via de familie elders ondergebracht. Maar vaak is het moeilijk een ander adres te vinden en blijven ze toch langer. Marga Minco begint haar onderduik op de boerderij en schrijft erover in de oorlogsklassieker Het bittere kruid. Arnold Heertje, later toonaangevend econoom, zit er korte tijd als kind.

Een onvoorstelbaar verhaal van verzet. In totaal helpt de familie naar schatting ruim 300 Joodse onderduikers. Maar het gaat ook gepaard met grote risico’s. De streng gereformeerde familie Bogaard kan echter niet anders. Ze voelen het als een opdracht van God om het Joodse volk te helpen. In het najaar 1942 lijkt het mis te gaan als Nederlandse politieagenten een kijkje komen nemen op de boerderij…

Aflevering 2, zaterdag 28 februari, 20.30 uur: Het offer
De familie Bogaard heeft steeds meer moeite om onderduikers te herbergen op de boerderij. Maar ook na de grote inval in 1942 stoppen ze niet met hun hulp. Johannis jr. (‘Ome Hannes’) gaat door met het redden van Joodse kinderen. Hij reist door het hele land om ze weg te halen voordat de nazi’s ze kunnen afvoeren. Ook kinderen van het Joodse weeshuis De Berg-Stichting in Laren (N-H) worden ondergebracht op de boerderij.

In het najaar van 1943 gaat het opnieuw mis en nu echt. Die ochtend verschijnt er een Nederlandse SS-er op het erf. In de paniek die ontstaat wordt hij door een van de onderduikers doodgeschoten. Niet veel later komt de Grüne Polizei aanrukken. Tientallen onderduikers worden gepakt en afgevoerd. Ze overleven de oorlog niet. Ook de 76-jarige Johannis Bogaard sr., zijn zoon Pieter en dochter Aagje worden gearresteerd. Alleen Aagje overleeft de oorlog. Maar als door een wonder weten 22 onderduikkinderen op de dag van de overval te ontsnappen. Ze schuilen in een sloot.

Er zijn nog altijd Joodse kinderen van destijds in leven. Vijf van hen vertellen in het tweeluik over de oorlog en hun onderduik bij de familie Bogaard. “Het zijn helden,” concluderen ze emotioneel, nog steeds dankbaar voor de grote offers die er door hen zijn gebracht. Ook nabestaanden van de familie Bogaard en buren komen aan het woord. Van de boerderij zelf is alleen nog het woonhuis overgebleven. Van de situatie in de oorlogsjaren is een maquette gemaakt, te zien in het CRASH museum in Rijsenhout.

Tekst afleveringen: NTR