De Nacht van de Lange Messen – Hitlers bloedige machtsgreep

In de Nacht van de Lange Messen (30 juni 1934 – 2 juli 1934), ook wel bekend als de Röhm-Putsch, liet Adolf Hitler via de Schutzstaffel (SS) een groot deel van de top van de Sturmabteilung (SA) uitschakelen. Het ging om minstens 85 prominente SA-leden, van wie leider Ernst Röhm de bekendste naam was. Er zijn echter ook schattingen die uitgaan van 150 en zelfs 1000 slachtoffers… Met name de SS van Heinrich Himmler profiteerde van de Nacht van de Lange Messen en kreeg daarna meer macht.

Naast vooraanstaande SA-leden, liet Hitler ook enkele linkse kopstukken uit de NSDAP vermoorden – onder wie Gregor Strasser -, evenals prominent anti-nazi’s als voormalig generaal en rijkskanselier Kurt von Schleicher, publicist Fritz Gerlich en de politicus Gustav von Kahr. Laatstgenoemde werd naar het concentratiekamp Dachau gebracht, een SS-kamp voor politieke tegenstanders, en daar geëxecuteerd op bevel van Theodor Eicke. Ook vicekanselier Franz von Papen dreigde slachtoffer te worden van de zuivering. Hij werd uiteindelijk gespaard, maar verloor kort daarna zijn politieke invloed.

Waarom een Nacht van de Lange Messen?

Hitler stoorde zich aan de linkse sympathieën binnen de SA en was bang dat de organisatie, die probeerde de Reichswehr te vervangen, te veel invloed kreeg. Onder leiding van Ernst Röhm was de SA in 1934 uitgegroeid tot een massabeweging met ongeveer drie miljoen leden, en was daarmee vele malen groter dan de Reichswehr, die op grond van het Verdrag van Versailles slechts 100.000 militairen telde.

Bovendien stond de conservatieve legerleiding uiterst wantrouwig tegenover SA-leider Ernst Röhm en diens plannen om de SA op te laten gaan in een nieuw Duits volksleger. President Paul von Hindenburg, die nog altijd veel gezag genoot, stelde zich eveneens kritisch op tegenover de ambities van de SA. Hitler besefte dat hij voor zijn buitenlandse en militaire plannen afhankelijk was van de steun van het reguliere leger en besloot uiteindelijk Röhm op te offeren.

Na lang aarzelen gaf hij daarom de SS de opdracht om tientallen SA-leden uit te schakelen. Als dekmantel gebruikte Hitler de bewering dat binnen de SA een staatsgreep werd voorbereid. Ook speelde hij in op de vermeende homoseksualiteit van verschillende SA-kopstukken, onder wie Röhm.

De SS – met als paramilitaire tak vanaf 1934 de SS-Verfügungstruppe, vanaf 1940 Waffen SS genoemd – was ontstaan in 1925 en bedoeld als persoonlijke lijfwachtorganisatie van Hitler. De SS vormde aanvankelijk een elite-eenheid binnen de SA. Door de Nacht van de Lange Messen nam de macht van de organisatie toe. Op 20 juli 1934 werd de SS officieel losgemaakt van de SA en kreeg zij een zelfstandige positie binnen het naziregime. Onder leiding van Himmler groeide de SS vervolgens uit tot een van de meest gevreesde organisaties van het Derde Rijk.

Gevolgen van de zuivering

De zuivering versterkte ook Hitlers persoonlijke machtspositie aanzienlijk. Op 3 juli 1934 werden de moorden met terugwerkende kracht gelegaliseerd, waarmee Hitler duidelijk maakte dat hij zich niet langer gebonden achtte aan de bestaande rechtsorde. Toen president Paul von Hindenburg op 2 augustus 1934 overleed, kon Hitler vervolgens de functies van president en rijkskanselier samenvoegen. De Duitse militairen legden daarna een persoonlijke eed van trouw aan Hitler af.

Bronnen