In Rotterdam is een bijzonder archiefstuk uit de vroege geschiedenis van de Chinese gemeenschap opgedoken: een lidmaatschapsregister van de zogeheten Hark Ching Association, een vereniging van Chinese arbeidsmigranten die zich vanaf 1911 vestigden op Katendrecht. Het object is de komende tijd te bewonderen bij migratiemuseum Fenix.
Rond 1911 ontstond op Katendrecht, in de omgeving van de Tolhuisstraat, een concentratie van Chinese zeelieden en arbeiders. Zij kwamen veelal via de internationale scheepvaart naar Rotterdam en vestigden zich in pensions en verenigingsgebouwen in de havenwijk. Zo ontstond uiteindelijk de eerste Chinatown op het Europese vasteland. De Hark Ching Association speelde hierbij vermoedelijk een belangrijke rol als sociaal vangnet en ontmoetingsplaats.
Het nu getoonde register bevat gegevens van 579 Chinese mannen. Naast namen en pasfoto’s zijn onder meer plaatsen van herkomst, Rotterdamse adressen en in sommige gevallen familieadressen in China opgenomen. Daarmee vormt het document een zeldzame bron voor onderzoek naar vroege Chinese migratie naar Nederland.
Van rommelmarkt naar museum
Het register werd bij toeval aangetroffen op een rommelmarkt en later geschonken aan Fenix. Dat het document bewaard is gebleven, is volgens het museum opmerkelijk, aangezien veel archiefmateriaal van migrantenverenigingen in de loop van de twintigste eeuw verloren is gegaan. Conservator Lilian Boutros:
Maar nog belangrijker: dit zijn geen anonieme gegevens. Dit zijn mensen. Door het register te digitaliseren en te vertalen, hopen we samen met het publiek de levensverhalen achter dit unieke object zichtbaar te maken.
Over de Hark Ching Association is tot op heden vrij weinig bekend, terwijl de vereniging een belangrijke rol speelde binnen de Chinese gemeenschap op Katendrecht. Het museum roept daarom het publiek op om aanvullende informatie, herinneringen of familieverhalen te delen. Dit in de hoop zo een beter beeld te krijgen van de geschiedenis van de vroege Chinese gemeenschap in Rotterdam.
Het register is opgenomen in de lopende tentoonstelling ‘Alle Richtingen’ en is daarnaast online door te bladeren.
Chinatowns en de Chinese gemeenschap in het buitenland
Chinese onderkruipers – De eerste Chinese arbeiders in de Rotterdamse haven
Amerika weert Chinese immigranten – de Exclusion Act van 1882
Verliefd op een Chinees uit Nederlands-Indië
Hakkerts “Eerste Nederlandse Snarenfabriek” in Rotterdam