Rijksmuseum schrijft ‘Visioen van Zacharias’ toe aan Rembrandt

Onderzoekers van het Rijksmuseum concluderen dat het schilderij Het visioen van Zacharias in de tempel (1633) van de hand is van Rembrandt. Het werk, dat sinds 1961 in particulier bezit was en decennialang niet door specialisten werd onderzocht, is door de huidige eigenaar in langdurig bruikleen gegeven.

Het schilderij verbeeldt het Bijbelverhaal van de hogepriester Zacharias, die in de tempel bezoek krijgt van de aartsengel Gabriël. Deze kondigt de geboorte aan van Johannes de Doper. De engel zelf is niet zichtbaar; zijn komst wordt verbeeld aan de hand van een lichtinval in de rechterbovenhoek. Het verbaasde gezicht van Zacharias staat op het werk centraal.

Volgens het Rijksmuseum past het werk stilistisch en thematisch in Rembrandts vroege Amsterdamse periode, kort nadat hij Leiden had verlaten. Het jaartal 1633 op het paneel sluit aan bij andere religieuze voorstellingen uit dezelfde jaren.

Het schilderij was in 1898 te zien tijdens een grote Rembrandttentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam, georganiseerd ter gelegenheid van de inhuldiging van koningin Wilhelmina. In 1960 werd het echter niet langer als een authentiek werk van Rembrandt beschouwd. Een jaar later kwam het in particulier bezit, waarna het uit beeld verdween voor kunsthistorisch onderzoek.

Uitgebreid onderzoek

De huidige eigenaar nam enige tijd geleden contact op met het Rijksmuseum. Dat leidde tot een tweejarig onderzoekstraject, waarin het werk zowel materiaaltechnisch als stilistisch werd onderzocht en vergeleken met andere schilderijen uit de vroege jaren dertig van de zeventiende eeuw.

Het museum maakte gebruik van onderzoekstechnieken die ook worden toegepast bij grootschalige restauratie- en onderzoeksprojecten. Uit pigmentanalyse blijkt dat de gebruikte verfsoorten overeenkomen met materialen die Rembrandt in dezelfde periode toepaste. Daarnaast vertonen de opbouw van de verflagen en de schilderwijze overeenkomsten met andere vroege werken.

Zogeheten macro-XRF-scans en visueel onderzoek brachten wijzigingen in de compositie aan het licht. Dergelijke aanpassingen tijdens het schilderproces worden door onderzoekers gezien als aanwijzingen voor authenticiteit. Ook de handtekening wordt als origineel beschouwd. Dendrochronologisch onderzoek van het houten paneel ondersteunt de datering rond 1633.

Volgens het Rijksmuseum sluit het schilderij aan bij andere vroege historiestukken van Rembrandt, waaronder voorstellingen van Bijbelse figuren uit de jaren rond 1630-1633. Het museum wijst bijvoorbeeld op werken als Daniël en Koning Cyrus voor het standbeeld van Bel (1633, J. Paul Getty Museum, Los Angeles), Het loflied van Simeon (1631, Mauritshuis, Den Haag) en Jeremia treurend over de verwoesting van Jeruzalem (1630, Rijksmuseum, Amsterdam).

Het Zacharias-schilderij is vanaf 4 maart in Amsterdam te zien.