Rembrandt schilderde in 1634 de beroemde portretten van het welgestelde Amsterdamse echtpaar Marten Soolmans en Oopjen Coppit. De schilderijen gelden als twee van de bekendste huwelijksportretten uit de Nederlandse schilderkunst. In 2015 werden de werken gezamenlijk aangekocht door Nederland en Frankrijk voor 160 miljoen euro.
In de aanloop naar de aankoop liet toenmalig minister Bussemaker weten goede hoop te hebben dat beide portretten door Nederland verworven konden worden, zodat ze daarna in het Rijksmuseum in Amsterdam zouden worden geëxposeerd. De regering was bereid één van de schilderijen voor 80 miljoen euro te kopen. Voor het tweede portret, dat evenveel kostte, moest het Rijksmuseum zelf fondsen bijeenbrengen.
In Frankrijk leidde de mogelijke verkoop tot veel discussie. De Franse minister van Cultuur Fleur Pellerin kreeg kritiek omdat gevreesd werd dat belangrijk Frans erfgoed naar Nederland zou verdwijnen. Een tijdlang leek het er zelfs op dat beide portretten volledig door Nederland zouden worden aangekocht. De toenmalige eigenaar, een telg uit de familie Rothschild, had namelijk de voorkeur uitgesproken voor een verkoop aan Nederland. Kort daarna werd duidelijk dat Frankrijk alsnog geld bijeen had weten te brengen om één van de portretten aan te kopen, mede dankzij een financiële bijdrage van de Franse centrale bank. Vervolgens werden de onderhandelingen tussen Nederland en Frankrijk hervat, wat uiteindelijk resulteerde in een gezamenlijke aankoop van de twee schilderijen.
Afgesproken werd dat de portretten altijd samen zullen worden getoond en afwisselend in Nederland en Frankrijk te zien zijn. Ze worden beurtelings geëxposeerd in het Rijksmuseum in Amsterdam en het Louvre in Parijs. Het Nederlandse parlement verleende destijds toestemming voor de aankoop. Alleen de fracties van 50Plus, PVV en Kuzu/Öztürk stemden tegen.
Rijksmuseum verwelkomt Marten en Oopjen
De portretten
Rembrandt schilderde het echtpaar in 1634, kort na hun huwelijk, in opdracht van de twee jonggehuwden. Het zijn de eerste en enige zogeheten pendantportretten die hij ooit in dit monumentale formaat zou maken. Pendantportretten zijn portretten die samen moeten worden getoond. Het Rijksmuseum over de werken:
De minutieuze weergave van de rijke kostuums, de beweeglijkheid van de figuren en de genuanceerde lichtval laten de jonge Rembrandt zien op z’n best. De schilderijen moeten destijds grote indruk hebben gemaakt en ongetwijfeld als opmaat hebben gediend tot Rembrandts Nachtwacht in 1642.
De meer dan twee meter hoge portretten verbleven na voltooiing bijna vierhonderd jaar in privébezit. Ze behoren tot de bekendste huwelijksportretten uit de Nederlandse schilderkunst. De doeken tonen het echtpaar ten voeten uit, iets wat in de zeventiende eeuw vooral was voorbehouden aan vorsten en leden van de adel. Dat twee Amsterdamse burgers zich op deze manier lieten portretteren was daarom opmerkelijk.
Hoewel beide figuren even groot zijn geschilderd, lijkt Marten Soolmans op het eerste gezicht groter. Dit effect ontstaat doordat de vloertegels achter hem kleiner zijn weergegeven. Ook zijn uitgestrekte hand met handschoen wordt vaak gezien als een teken van zijn status en autoriteit. Oopjen Coppit is afgebeeld in een rijk versierde zwarte jurk met kant en sieraden. Opvallend zijn haar kleine voeten, die in de zeventiende eeuw als een belangrijk schoonheidsideaal golden. Marten draagt modieuze kleding, waaronder schoenen met een opvallende rozet, een detail dat zijn gevoel voor de laatste mode benadrukt.
Technisch onderzoek heeft de schilderijen de afgelopen jaren nieuwe details prijsgegeven. Röntgenscans tonen bijvoorbeeld dat Rembrandt enkele elementen tijdens het schilderproces heeft aangepast. Zo was de handschoen van Marten oorspronkelijk groter en hing de ketting van Oopjen aanvankelijk lager.
De twee portretten zijn sinds hun ontstaan altijd samen gebleven. Dat is bijzonder, want veel zeventiende-eeuwse pendantportretten raakten in de loop der tijd van elkaar gescheiden.
Zomers gesleep met Rembrandts beroemde Marten en Oopjen blijkt mythe
De Friese Marten en Oopjen
Nachtwacht meerdere keren doelwit vandalisme
Rembrandts portret van Jan Six (ca. 1654)
Het werk van de ‘Monuments Men’