Het Rijksmuseum en het Nationaal Archief hebben een omvangrijk familiearchief verworven dat veel informatie bevat over de Kaapkolonie, rond Kaapstad in het huidige Zuid-Afrika. Het zogeheten archief Swellengrebel beslaat tien generaties en gaat terug tot 1689. De familie Swellengrebel speelde een prominente rol in het koloniale bestuur van de voormalige kolonie.
Het archief bevat onder meer reisverslagen en aquarellen van Hendrik Swellengrebel jr. (1734-1803), waarin hij verslag doet van zijn reizen door de Kaapkolonie. Ze bevatten informatie over de omgang met de oorspronkelijke bewoners en tot slaaf gemaakte mensen. Opmerkelijk is een tekening van Augustus van Bengalen, een van de weinige tot slaaf gemaakten aan de Kaap van wie zowel de naam als het portret bewaard zijn gebleven.
Het oudste deel van het archief (1689-1804) is vanaf komende woensdag te raadplegen in de studiezaal van het Nationaal Archief in Den Haag. Een selectie van stukken, waaronder aquarellen van Johannes Schumacher en een zeldzaam scheepsdagboek van de zussen Johanna en Helena Swellengrebel, is vanaf die dag te bezichtigen in het Rijksmuseum. Dit dagboek, geschreven tijdens de terugreis van de zussen van de Kaap naar Nederland in 1751, is een van de weinige bewaard gebleven reisverslagen van vrouwelijke passagiers op een VOC-schip.
Chinees servies
De collectie bevat naast persoonlijke documenten ook diverse opvallende objecten, zoals de factuur van een 112-delig Chinees servies met het familiewapen uit 1751 en een gedetailleerde lijst van reisbenodigdheden. Hierdoor is bijvoorbeeld bekend hoe groot het oorspronkelijk servies was, en ook wat de tussenpersoon voor zijn diensten rekende.
Het familiearchief is door de jaren heen regelmatig geraadpleegd door historici, onder meer vanwege de prominente positie van Hendrik Swellengrebel sr. (1700-1760), die van 1739 tot 1751 gouverneur van de Kaapkolonie was. De collectie bevat daarnaast veel informatie over de latere generaties van de familie, die actief waren in juridische, medische en charitatieve netwerken in Nederland.
Een groot deel van de collectie is gedigitaliseerd en online beschikbaar via de websites van het Rijksmuseum en het Nationaal Archief. De aankoop is mogelijk gemaakt met steun van onder meer het Johan Huizingafonds en het Fonds De Zuidroute. Hoeveel ervoor betaald werd is niet bekendgemaakt. Het familiearchief wordt beheerd door het Nationaal Archief, de objecten door het Rijksmuseum.
De Kaapkolonie in Zuid-Afrika
Jan van Riebeeck en de stichting van Kaap de Goede Hoop
Jan Mostaert en zijn bedevaart naar Halle
Kleding uit het Behouden Huys
Marten en Oopjen – Rembrandts beroemde huwelijksportretten