Terwijl in 1916 de oorlog zijn tweede jaar moet ingaan, bereidt de Choral Society in Ramsden zich voor op haar uitvoering van de Matthäus-Passion. Dat is in oorlogstijd een uitdaging, want sinds het vertrek van jonge mannen naar het front telt het koor slechts vrouwen en oudere mannen. Bovendien ontbreekt het aan een dirigent. En kun je in een tijd dat Britten aan het front tegen Duitsers vechten wel een muziekstuk opvoeren van Johann Sebastian Bach, een Duitse componist? Over deze kwesties gaat het in de speelfilm The Choral uit 2025.
Gedoemde generatie
Het historische drama werd geregisseerd door theater- en filmregisseur Nicholas Hytner, voormalig artistiek directeur van het National Theatre in Londen. Het script werd geschreven door (toneel)schrijver Alan Bennett, van wie enkele theaterstukken werden verfilmd, waarvan The Lady in the Van (2015) het recentst is. Bennett speelde jarenlang met het idee om een verhaal te schrijven over een koorvereniging. Een oom van hem van moederskant sneuvelde in 1917 op twintigjarige leeftijd aan het front in Vlaanderen. Over hem schreef hij in de jaren tachtig een radiomonoloog. De Grote Oorlog inspireerde hem ook bij het schrijven van zijn eerste script voor een televisiefilm, getiteld A Day Out (1972). Hierin gaat het over een fietstocht die werknemers van een fabriek uit Halifax in 1911 maken. The Guardian omschrijft het als een…
…duidelijk een vooroorlogse idylle voor een gedoemde generatie.
In The Choral heeft Bennett de stemming in 1916 willen weergeven, waarin het patriottisme van het begin van de oorlog was vervaagd en oorlogsmoeheid zijn intrede deed. Het bestuur van het koor, onder andere bestaande uit de lokale fabriekseigenaar (gespeeld door Roger Allam) die de tenorsolo’s voor zijn rekening neemt, zoekt jonge mannen om de zangers te vervangen die aan het front vechten of reeds gesneuveld zijn.
Voor deze nieuwe koorleden zou het hun zwanenzang kunnen worden, omdat hun oproep niet lang op zich laat wachten. Ook worden enkele gewonde militairen opgetrommeld, die vlakbij in een landhuis revalideren. Verder is het koor een gemengd gezelschap, van de lokale roddeltantes en dominee tot de begrafenisondernemer en een vrouw van ‘lichte zeden’. Tijdens de oefeningen worden rangen en standen overstegen en is iedereen gelijk. De achtergrond van verschillende personages wordt nader uitgewerkt, hoewel onvermijdelijk wel wat vluchtig.
The Dream of Gerontius
Een nieuwe dirigent wordt gevonden in de persoon van dr. Henry Guthrie, gespeeld door Ralph Fiennes. Dat hij zijn artistieke succesjaren in Duitsland beleefde, roept weerstand op, maar er is geen alternatief. Dat is er wel voor de Matthäus-Passion, want het zanggezelschap kiest er voor om in plaats daarvan een stuk van de Britse componist Edward Elgar uit te gaan voeren die onder andere bekend is van de patriottistische mars Land of Hope and Glory (1911/1912). |
Het koorstuk dat de amateurs gaan vertolken is The Dream of Gerontius uit 1900. De tekst, geschreven door kardinaal John Henry Newman, gaat over het sterven van een oude man en het oordeel van God dat over hem komt. De uitvoering wordt door het koor aangepast aan de tijd: de stervende is niet langer een oude man maar een jonge militair (gespeeld door Jacob Dudman) die aan het front dodelijk is verwond. Maria, door wie de man wordt toegesproken, is een jonge verpleegster (Amara Okereke).
Het optreden door het koor wordt een bescheiden aanklacht tegen de gruwelijke oorlog die reeds de het leven van vele jonge Britten opeiste.
Mensen begonnen zich vragen te stellen bij de aard van de oorlog, en toen de dienstplicht werd ingevoerd, maakte dat veel jonge mannen waarschijnlijk een beetje sceptisch over de oorlog…
…aldus Bennett tegenover de BBC. Tijdens de uitvoering verschijnen enkele jonge mannen in uniform op het toneel met verband voor hun ogen. Ze lopen in rij en houden elkaar bij de schouder vast. Het is een verwijzing naar het schilderij Gassed uit 1919 van John Singer Sargent dat de slachtoffers toont van een mosterdgasaanval die op weg zijn naar een verbandpost. In werkelijkheid zullen zulke beelden in Engeland nog niet vertoond zijn, om de nieuwe rekruten en de familieleden en geliefden van militairen niet te ontmoedigen en het moreel hoog te houden.
Huddersfield
Het verhaal van The Choral, dat komische elementen bevat, is fictief en Ramsden is een verzonnen locatie, hoewel leden van de Huddersfield Choral Society ervan overtuigt zijn dat hun koor als voorbeeld diende. Het was namelijk dit koor dat als eerste een geluidsopname maakte van The Dream of Gerontius, hoewel dat pas in 1945 was, tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog.
In de Eerste Wereldoorlog werden drieëntwintig mannen van het koor uit Huddersfield in militaire dienst opgeroepen, van wie er twee sneuvelden. Wat Bennett interesseerde is hoe een koor in oorlogstijd door het vertrek van jonge mannen, die worden vervangen door jongere zangers, van toon veranderde. Wat in de film echter vooral beklijft is hoe heel diverse mensen zich gezamenlijk inzetten voor een muzikaal doel, om de moed erin te houden in een tijd van grote onzekerheid en verlies.
Oorlogsmoeheid
Op het einde van de film vertrekken de jongste zangers alsnog naar het front. Hun vertrek op het lokale station wordt niet begeleid door de feestelijke muziek van een drumband, zoals dat in 1914 nog gebeurde. Hun geliefden en naasten nemen afscheid, wetende dat het geen zegetocht wordt die hen te wachten stond, maar een eindeloze uitputtingsslag in de loopgraven.
De echte oorlogsmoeheid moest nog komen, maar in 1916 kende men al wel de prijs van oorlog. Dit is het centrale thema in de film, dat aan de hand van de verhaallijnen van verschillende personages wordt uitgewerkt. Zonder dat er oorlogsgeweld in voorkomt, is The Choral een ontroerende maar niet sentimentele anti-oorlogsfilm die zeker voor de liefhebbers van koorzang het kijken waard is.
Trailer van The Choral:
The Choral, gedistribueerd door Cherry Pickers Filmdistributie, draait vanaf 30 april 2026 in de Nederlandse bioscoop.
– https://www.theguardian.com/books/2024/nov/02/alan-bennett-at-90-what-will-people-think-i-dont-care-any-more
Verfilming ‘All Quiet on the Western Front’ zorgde in 1930 voor opschudding
Holland Neutraal – De Nederlandsche Leger- en Vlootfilm
‘Patria’, een Nederlandse speelfilm over de Eerste Wereldoorlog
Wereldbrand uitgebroken
Duitsland, Amerika en de onbeperkte duikbotenoorlog
Was keizer Wilhelm II een criminele oorlogshitser?