Interactieve gesprekken met Holocaustoverlevenden in Nationaal Holocaustmuseum

In het Nationaal Holocaustmuseum in Amsterdam is sinds half november de tentoonstelling Vertel verder… in gesprek met Holocaustgetuigen te zien. Bezoekers kunnen er via interactieve technologie in gesprek gaan met overlevenden van de Holocaust. De tentoonstelling kwam tot stand in samenwerking met de Amerikaanse USC Shoah Foundation, die in 1994 werd opgericht door filmmaker Steven Spielberg.

De vaste opstelling van het museum vertelt sinds de opening in 2024 het verhaal van de Jodenvervolging in Nederland. In de tijdelijke tentoonstelling Vertel verder… maken bezoekers kennis met twaalf overlevenden uit andere Europese landen, onder wie elf Joden en één Roma. Aan de hand van hun getuigenissen wil het museum laten zien hoe de vervolging per land verschillende vormen aannam en zo de Nederlandse geschiedenis in een breder Europees perspectief plaatsen.

Gesprekken

Dankzij een interactieve technologie (Dimensions in Testimony) kunnen bezoekers in de tentoonstelling vragen stellen aan twee van de overlevenden: Pinchas Gutter en Anita Lasker-Wallfisch. Op levensgrote schermen beantwoorden zij vragen van bezoekers over hun ervaringen tijdens de Holocaust. De antwoorden komen uit honderden vooraf opgenomen gesprekken, die met behulp van taalverwerkingstechnologie worden gekoppeld aan de gestelde vragen. Zo ontstaat de indruk van een echt gesprek. De toepassing is volgens het museum in Nederland niet eerder in een museale setting gebruikt.

Omdat de generatie overlevenden bijna volledig is verdwenen, dreigen persoonlijke verhalen verloren te gaan. Om die herinneringen te bewaren, ontstond het idee voor de digitale getuigenissen. De Amerikaanse USC Shoah Foundation legde vanaf 1994 daarom een omvangrijk archief aan met bijna zestigduizend video-interviews met overlevenden van de Holocaust.

De stichting ontwikkelde de nieuwe techniek om ook in de toekomst gesprekken met overlevenden mogelijk te maken. De getuigen verschijnen op levensgrote schermen, alsof ze recht tegenover de bezoeker zitten. Via een microfoon kan de bezoeker zelf vragen stellen over hun ervaringen in de Sjoa, waarop de overlevenden in beeld vervolgens antwoord geven.

Om dit mogelijk te maken werden getuigen uitgebreid geïnterviewd in een zogeheten green room waar ze met verschillende camera’s werden gefilmd. Ze beantwoordden rond de duizend vragen over de persoonlijke geschiedenis en oorlogservaringen. Met behulp van technologie voor natuurlijke taalverwerking zet het interactieve biografiesysteem de gestelde vragen om in zoektermen. Zodra een vraag is gesteld koppelt het systeem deze termen aan het meest passende, vooraf opgenomen antwoord van de geïnterviewde en wordt het bijbehorende videofragment afgespeeld. Zo ontstaat de suggestie van een natuurlijk gesprek.

De interactieve tentoonstelling is een jaar lang in Amsterdam te bezoeken.

Visual History Archive

De collectie van het USC Shoah Foundation Visual History Archive omvat in totaal 59.702 videogetuigenissen, opgenomen in 69 landen en in 44 talen. Een groot deel is getranscribeerd, of ondertiteld in het Engels. Daarnaast bevat het archief ruim twee miljoen persoonsnamen, 789.671 foto’s en beelden en meer dan 71.000 trefwoorden die de verhalen ontsluiten. Het is daarmee één van de grootste archieven van mondelinge geschiedenis ter wereld.