De lugubere oorsprong van het moderne kunstgebit

In de achttiende eeuw werd het moderne kunstgebit uitgevonden in Frankrijk. Maar wie vond deze tandprothese uit? En wat heeft de Slag bij Waterloo met kunstgebitten te maken?

Oudste ‘kunstgebit’ komt uit Mexico

De tandheelkunde heeft al een hele lange geschiedenis. Zo zijn er geboorde tanden gevonden uit Pakistan die dateren uit de Nieuwe Steentijd (ca. 11.000-2000 v.Chr.), uit ongeveer 7000 v.Chr. De vroegste beschrijving van het beroep tandarts komt uit 2600 v.Chr., een Egyptische persoon die Hesy-Re heette oefende dit beroep uit.

De eerste vondsten van ‘kunstgebitten’ – hier tussen aanhalingstekens omdat het om zeer primitieve kunstgebitten ging – stammen uit het huidige Mexico. Daar is een mensengebit gevonden waar enkele wolventanden in waren gezet. Dit vroege kunstgebit is gemaakt omstreeks 2500 v.Chr. Maar of je dit gebit echt een kunstgebit kan noemen is maar de vraag. Een bewerkt gebit is wellicht een betere term. Verder zijn er een soort ‘kunstgebitten’ gevonden die zijn gemaakt door Etrusken en Romeinen en gedateerd worden op het jaar 7 v.Chr.. En in de zestiende eeuw maakten Chinezen houten kunstgebitten. Van de Etrusken is bekend dat zij al eeuwen vóór Christus tanden met dunne gouden strips aan gezonde tanden bevestigden.

In 2016 ontdekten Italiaanse archeologen het oudst bekende kunstgebit dat nog compleet was. Het betrof enkele kunstgebitten in graven uit de veertiende eeuw tot vroege zeventiende eeuw waarin tandensetjes gevonden werden die met metaal aan elkaar gezet waren.

Uitvinding van het moderne kunstgebit: Alexis Duchâteau

Als uitvinder van het moderne kunstgebit van porselein geldt de Fransman Alexis Duchâteau, die in 1770 het eerste moderne kunstgebit vervaardigde. Verbeterde versies werden gemaakt door Nicholas Dubois De Chemant. Deze uitvinder vluchtte voor de Franse Revolutie en verwierf in 1791 een Brits patent op zijn in 1787 ontworpen kunstgebit in minerale klei. In 1820 ontwierp Samuel Stockton een verder verbeterd kunstgebit, dat hij vanaf 1825 industrieel ging produceren.

In de Verenigde Staten kreeg tandarts Charles M. Graham uit New York op 9 maart 1822 een patent op een verbeterde constructie van kunsttanden. Het oorspronkelijke patent ging later verloren bij een brand in het Amerikaanse octrooibureau, maar de registratie bleef bewaard. Graham wordt hierdoor soms genoemd als uitvinder van het moderne kunstgebit, hoewel in Europa dus al eerder vergelijkbare protheses op de markt verschenen.

John Greenwood, de persoonlijke tandarts van de Amerikaanse president George Washington, maakte rond 1790 een kunstgebit voor zijn werkgever. Anders dan vaak wordt gedacht, bestond Washingtons beroemde kunstgebit niet uit hout, maar onder meer uit ivoor van nijlpaarden, metaal en menselijke tanden. Greenwood ontwierp tevens een voetboor waarmee tanden konden worden geboord, gebaseerd op een voetmechanisme zoals dat ook bij spinnewielen werd gebruikt. Rond dezelfde tijd werd ook de eerste tandartsstoel ontwikkeld.

In de achttiende eeuw groeide de vraag naar kunstgebitten snel. Zeker onder welgestelde Europeanen, die door een toenemende suikerconsumptie steeds vaker te kampen kregen met ernstige tandproblemen. Ook vroege pogingen om tanden te bleken pakten geregeld verkeerd uit: de gebruikte middelen tastten het tandglazuur vaak aan.

Waterloo-tanden gebruikt voor kunstgebitten

Kort na de uitvinding van het kunstgebit brak de Franse Revolutie uit, gevolgd door een Europese oorlog waarin de Franse generaal en keizer Napoleon Bonaparte een hoofdrol speelde. Een luguber weetje is dat toen de Slag bij Waterloo (1815) voorbij was, tandenrovers de slagvelden bij Waterloo af struinden om tanden te verzamelen.

In de jaren die volgden op de Slag bij Waterloo, waren er op tal van Europese markten een soort kunstgebitten te koop die gemaakt waren van de tanden van gesneuvelde Franse, Britse en Pruisische militairen die bij Waterloo het leven hadden gelaten. De tanden werden er door plunderaars – feitelijk grafschenners – met een tang uitgetrokken, vervolgens gekookt, eventueel bijgeschaafd en vervolgens in een ivoren gebit geplaatst. In Engeland stonden deze menselijke tanden later zelfs bekend als ‘Waterloo teeth’. De tanden van jonge gesneuvelde soldaten werden zeer geschikt bevonden voor het gebruik in deze vroege protheses, omdat de slachtoffers in veel gevallen nog beschikten over een relatief gezond gebit.

Bronnen