Bol.com AlgemeenBol.com Algemeen

Wat is een raddraaier?

Wie in de openbare ruimte de boel op stelten zet of bijvoorbeeld een rel ontketent, wordt wel eens een raddraaier genoemd. Waar komt dit woord eigenlijk vandaan?

- ad -

Antwoord geven op de vraag is nog helemaal niet zo eenvoudig. Wie op zoek gaat naar de herkomst van spreekwoorden en gezegden neemt vaak een kijkje in een boek uit begin twintigste eeuw van de bekende taalkundige F.A. Stoett (1863-1936). Hij schreef in 1912 het volgende over het woord raddraaier:

“d.w.z. de aanvoerder, de aanstoker, de bewerker bijv. van een oproer; hd. ein Rädelsführer1); eig. degeen, die het rad draait, waardoor eene machine in beweging wordt gebracht;”

In de databank oude beroepen H.M. Lups vonden we nog de volgende uitleg:

“Werkzaam op de lijnbanen – Hield het wiel in beweging waarmee men de touwen in elkaar draaide. Was veelal kinderarbeid. De term werd ook in ongunstige zin gebruikt: aanstichter van een beweging van verzet.”

De Koppelpoort in Amersfoort
De Koppelpoort in Amersfoort (CC BY 2.0 0 Bert – wiki)

Raddraaier in de Koppelpoort

Dan is er tot slot nog een aardig verhaal over de Koppelpoort in Amersfoort die een logische verklaring biedt voor het woord. Deze stadspoort moest elke dag geopend en gesloten worden. Voor deze zware en gevaarlijke klus zouden zogenaamde ‘raddraaiers’ zijn ingeschakeld. Het ging dan doorgaans om veroordeelde misdadigers. Per keer moesten twaalf mannen de poort openen door gelijktijdig in een rad (tredmolen) te lopen. Hiermee zetten ze het schot voor de poort in beweging, maar dat was dus niet zonder gevaar. Het was bijvoorbeeld belangrijk dat men precies tegelijk begon en even snel liep. Wie het ritme niet volgde, liep het risico te vallen om vervolgens enkele botten te breken.

- advertentie-

- ad -
- advertentie -

De historische Koppelpoort is vandaag de dag opengesteld voor het publiek. Gasten mogen tijdens een bezoek zelf in de Amsersfoorse tredmolen het schot in beweging proberen te brengen. Wie daarin slaagt krijgt na afloop een ‘raddraaier’-diploma.

Ook interessant: In de tredmolen lopen
Lijst met Historische uitdrukkingen, spreekwoorden en scheldwoorden


Verder speuren:

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister


Uit het archief:

  • De Brownie Camera en de elfjes van Palmer Cox

    De Brownie Camera en de elfjes van Palmer Cox

    De zogenaamde Brownie Camera was de eerste eenvoudige handcamera die door iedereen gebruikt kon worden, zelfs door kinderen. Het toestel werd in 1900 ontwikkeld door Frank Brownell en Kodak. - ad - Twitter Facebook Pin It WhatsApp E-mailLees bericht »
  • Komkommertijd & Komkommernieuws – Betekenis en herkomst

    Komkommertijd & Komkommernieuws – Betekenis en herkomst

    De term komkommertijd wordt vaak gebruikt in de zomervakantie. In de media, politiek en economie is er qua nieuws en actualiteiten dan vaak weinig tot niets te beleven. Veel mensen zijn immers op vakantie, bijvoorbeeld politici. Ook bedrijven liggen grotendeels …Lees bericht »
  • De CPN en het Marshallplan (1947-1948)

    De CPN en het Marshallplan (1947-1948)

    De CPN werkte in ons land mee aan het herstel van de kapitalistische economie en van het parlementaire stelsel. Maar dat veranderde in 1947. De Sovjet-Unie koos toen voor een confrontatiestrategie en de West-Europese communisten volgden die lijn. In heel …Lees bericht »
  • Peter Pan, ‘de  jongen die niet wilde opgroeien’

    Peter Pan, ‘de jongen die niet wilde opgroeien’

    De in het Schotse stadje Kirriemuir geboren schrijver James Matthew Barrie (1860-1937) verwierf in 1911 met de publicatie van zijn kinderromans over de avontuurlijke tribulaties van zijn verzonnen personage Peter Pan internationale bekendheid. - ad - Twitter Facebook Pin It …Lees bericht »

Veel meer tips ➱


Populaire geschiedenisboeken:

Spinozoland - Maxime RovereOnze jongens in Indië
- Jacob ZwaanBoeken bij de Netflix-serie BridgertonLied van de Goden - Reggie BaayDe tuinen van Buitenzorg - Jan Brokken

Bekijk hier meer geschiedenisboeken of recenseer de boeken die al las