Bijbel uit 1631 zette gelovigen aan tot overspel

Een vertaling van de beroemde King James Bijbel zorgde in 1631 in Engeland voor nogal wat ophef. De drukkers, Robert Barker en Martin Lucas, maakten een nogal ongemakkelijke fout. In hun versie van de Tien Geboden luidde het zevende gebod niet ‘Gij zult niet echtbreken’, maar ‘Gij zult echtbreken’.

Deze bijzondere druk van de bijbel is vanwege dit foutje bekend komen te staan als de ‘Wicked Bible’ of ‘Bijbel voor Overspeligen’. De fout werd gemaakt in een kernonderdeel van het Oude Testament, waarin de leefregels van God aan Mozes worden doorgegeven, waaronder dus het zevende gebod waarin bepaald wordt dat men geen overspel mag plegen. In het Engels: “Thou shalt not commit adultery”.

Om de een of andere reden viel in deze beruchte vertaling echter het woordje not (niet) weg, waardoor gelovigen in feite werden opgeroepen tot het aangaan van buitenechtelijke amoureuze relaties.

Er werden zo’n duizend exemplaren van de bijbel gedrukt. Toen het de toenmalige Engelse koning Charles I ter ore kwam dat de koninklijke drukkers een versie van de King James Bijbel hadden uitgebracht waarin gelovigen aangezet werden tot overspel, was hij not amused. De drukkers werden door de vorst ontboden en moesten zich voor het gerecht verantwoorden voor hun schandelijke fout. De drukvergunning van de twee werd afgenomen en beiden kregen een boete opgelegd.

De meeste exemplaren van de ‘echtbreukbijbel’ werden vernietigd. Er zijn er naar schatting een kleine twintig bewaard gebleven, die tijdens veilingen zo nu en dan nog aanzienlijke bedragen opleveren. De Engelse benaming ‘Wicked Bible’ dateert overigens uit de late negentiende eeuw, toen een Britse boekhandelaar de term gebruikte nadat hij een zeldzaam exemplaar had gekocht en de bijbel tentoonstelde.

Nog meer blunders

In de jaren hierna ging het in Engeland nog verschillende keren mis. Zo verscheen in 1717 een bijbeluitgave, verzorgd door de beroemde drukker John Baskett, die bekend is komen te staan als The Vinegar Bible, ofwel azijnbijbel. Dit had te maken met een drukfout in de titel van een gelijkenis van Jezus in het evangelie van Lukas. In plaats van ‘the parable of the vineyard’ (de gelijkenis van de wijngaard) stond hier per ongeluk ‘the parable of the vinegar’ (de gelijkenis van de azijn).

Een stuk pijnlijker was een fout in The Fools Bible (dwazenbijbel) uit 1763. In plaats van ‘the fool hath said in his heart there is no God’ (de dwaas zegt in zijn hart: er is geen God) werd hier in Psalm 14 per abuis gedrukt: ‘the fool hath said in his heart there is a God’ (de dwaas zegt in zijn hart: er is een God). Een fout die de betekenis volledig omkeerde… De drukkers van deze ‘goddeloze bijbel’ kregen een boete van drieduizend pond opgelegd en alle bestelde exemplaren werden vernietigd.

Zetduiveltje

In de drukwereld spreekt men bij dergelijke foutjes ook wel van het ‘zetduiveltje’, een term die verwijst naar de tijd waarin elke letter nog met de hand moest worden gezet. Foutjes zaten dan in een klein hoekje. Plaatste men de ‘n’ bijvoorbeeld verkeerd dan werd dat een ‘u’. Maar soms waren de foutjes groter en gaf men met enig gevoel voor humor het zetduiveltje maar de schuld…