September, maand van de vogelvangst

Het is september, herfstmaand en maand van de fruitoogst. In vroeger eeuwen was september ook de maand van de vogelvangst. De vogeltrek komt dan op gang en de eerste najaarstrekvinken of ‘Septembertjes’ verschijnen; de hoogste tijd dus om ‘op het vinkentouw te gaan zitten’, zoals de zittende man op deze maandprent uit ca 1700 van Casper Luyken.

Precies volgens de huidige betekenis van deze nog steeds gebruikte uitdrukking, zit die man, loerend door een gat in de schutting, ongeduldig en gespannen te wachten op het moment dat er voldoende vogels op de netten zijn neergestreken en hij deze kan dichtslaan door aan de daaraan verbonden touwen te trekken.

Vinkentouw en hofkapel

De staande man wordt volgens het eronder staande gedicht wijzer geacht. Hij luistert liever naar de ‘hofkapel van de lucht’, bestaande uit de zoete wijsjes van de mezen en het slaan van de nachtegaal, in plaats van deze vogels te vangen.

Casper Luyken, September, prent, ca. 1700 (detail)

Casper Luyken, September, prent, ca. 1700 (detail)

Tot ver in de negentiende eeuw was de vogelvangst een algemeen aanvaarde vorm van tijdverdrijf. In Nederland werd pas in 1912 verboden. Vogels werden niet alleen gevangen om op te eten. Ook dienden ze wel als versiering op dameshoeden.

- advertentie -

Blinde vink en schitteroogjes

Vinken werden meestal om hun mooie zang in een kooi gehouden. Daarbij werden zij vaak blind gemaakt, zodat ze dan – niet afgeleid door het zien van soortgenoten – nog mooier zouden zingen. Dit gruwelijke gebeuren bracht de kinderboekenschrijver W.G. van de Hulst ertoe om in 1911 het boekje ‘Om twee schitteroogjes’ te schrijven. Het loopt gelukkig nog net op tijd goed af voor het vinkje. Gaf het boekje misschien mede de doorslag voor het verbod?

~ Amsterdam MuseumNel Klaversma

Meer blogs van het Amsterdam Museum
Lees ook: Op het vinkentouw zitten

Voorkant boek ‘Om twee schitteroogjes’, 4e druk, 1923; auteur: W.G. van de Hulst, illustraties Otto Geerling en Frans van Noorden; uitgever G.F. Callenbach, Nijkerk. Herkomst afbeelding: Collectie Nel Klaversma

Voorkant boek ‘Om twee schitteroogjes’, 4e druk, 1923; auteur: W.G. van de Hulst, illustraties Otto Geerling en Frans van Noorden; uitgever G.F. Callenbach, Nijkerk. Herkomst afbeelding: Collectie Nel Klaversma

Een VOC-schip onderweg tussen Azië en het vaderland.
Bij Sidestone Press verscheen onlangs het boek Op bezoek bij de Groot-Mogol…
‘The Great Fire of London’, onbekende schilder, 17e eeuw. Rechts The Tower, die niet door het vuur werd getroffen.
Op zondag 2 september 1666 (12 september in Nederland, want de Engelsen…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Gerelateerde uitgaven:



Yuri Visser

About Yuri Visser

view all posts

Yuri Visser (1979) is de oprichter van Historiek. Vanuit Ermelo - waar hij samen met zijn partner en dochter van 4 woont - voert hij redactie over het platform (en de aanverwante projecten). Email: yurivisser@gmail.com | Twitter: yvisser



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: