Duitsers wilden tijdens bezetting alle postduiven doden

Duiven verboden

Sport was van groot belang voor de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Die werd niet alleen gebruikt om nationaalsocialistisch gedachtegoed te promoten, maar ook om “het volk” rustig te houden. Men dacht: wie sport, komt niet in opstand. Sport werd dus graag gebruikt. Zodoende zat het Olympisch Stadion regelmatig vol met sportliefhebbers. Er was slechts één uitzondering: de duivensport, die werd verboden. Dat duiven op bevel van de bezetter moesten worden afgemaakt, is een relatief onbekend aspect van de bezetting.

De Amsterdamse stadsduiven zijn tegenwoordig een bron van ergernis voor veel mensen. In de jaren zestig kregen duiven zelfs een plaats in de populaire cultuur, zoals in het lied Alle duiven op de Dam van Gert en Hermien Timmermans. In het verleden werden duiven vaak gebruikt om berichten over te brengen. Deze duiven werden onder meer ingezet voor spionage of communicatie. In de huidige tijd van mobiele telefoons, satellieten en drones klinkt dat heel ver weg, maar toentertijd gebeurde het nog op grote schaal.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden de Duitsers ook een hekel aan duiven. Ze waren als de dood dat er in bezet Nederland postduiven ingezet werden voor spionage. Op 30 juni 1940 werd Nederland daarom een “no-fly zone” voor duiven. Duiven waren niet toegestaan het hok uit te gaan en alle duivenhouders moesten hun dieren registreren. Dit werd uitgevoerd en gecontroleerd door de zogenaamde Duivenbrigade.

In deze tijd hadden veel Amsterdammers postduiven. Tussen 1940 en 1942 registreerde de brigade 32.709 duiven in de stad. Wat gebeurde er met de stadsduiven? Men kon die inleveren bij de politie voor een vergoeding. De Duivenbrigade was in Amsterdam zeer actief, met als opdracht duivenmelkers op te sporen. Als ze duiven zagen vliegen, moesten ze die doodschieten. Vanaf 1942 werden de Duitsers steeds strenger: alle Amsterdamse postduiven moesten dood. De verantwoordelijkheid hiervoor lag bij de duivenmelkers zelf. Als bewijs moesten ze vervolgens de afgehakte pootjes, inclusief de ringetjes, inleveren. Er zijn verhalen van eigenaren die hun postduiven lieten onderduiken en de ringetjes met een ander pootje inleverden. Aan het einde van de oorlog stond er zelfs de doodstraf op het houden van postduiven.

Of uiteindelijk alle duiven gedood werden? Een archiefstuk van de Duivenbrigade uit augustus 1944 meldt somber: Surveillance in Rivierenbuurt, Amsterdam-Zuid. Daar vliegen nog steeds duiven. Bij verstrekking van voeding zal getracht worden ze te vangen. Het is de Duitsers niet gelukt Amsterdam “duifvrij” te krijgen. Duiven werden niet alleen gebruikt om berichten over te brengen, maar werden soms voorzien van een miniatuur fotoapparaatje om daarmee over de vijandelijke linies te vliegen en zo bepaalde strategische posities van de Duitsers in kaart te brengen.

G.I. Joe

Een prachtig verhaal dat bewijst dat duiven intelligente dieren zijn, is dat van duif G.I. Joe. Deze postduif redde in de Tweede Wereldoorlog het leven van ruim duizend Britse soldaten en een compleet Italiaans dorp. De Amerikanen en Britten werkten samen in hun opmars richting Rome in het noorden van Italië. De Britse veldtroepen rukten op, terwijl de Amerikanen steun gaven vanuit de lucht met bombardementen. Dat was ook de bedoeling bij de verovering van het dorpje Calvi Risorta, zo’n tweehonderd kilometer ten zuiden van Rome. De Amerikanen zouden het dorp bombarderen, zodat de Britten het dorp vanaf de grond konden overnemen. Dat ging niet helemaal volgens plan.

De 169ste Infanterie Brigade van de Britten kon het dorpje, met zo’n vijfduizend inwoners, zonder al te veel moeite overnemen. Een groot gedeelte van de Duitse troepen had zich al teruggetrokken. Daarom liepen de Britten voor op schema. Pogingen om de eerder aangevraagde Amerikaanse luchtsteun via radiocommunicatie af te zeggen, bleven zonder resultaat.

Daarom werd duif G.I. Joe losgelaten met een bericht waarin werd gemeld dat de luchtsteun moest worden afgeblazen. De duif vloog maar liefst twintig mijl in slechts twintig minuten, zo’n 96 kilometer per uur, en was net op tijd om de Amerikanen te waarschuwen. De Amerikaanse vliegtuigen stonden namelijk al klaar om de lucht in te gaan om het dorpje te bombarderen. Zonder G.I. Joe zou het nooit gelukt zijn om de Amerikaanse luchtsteun af te blazen en de duif redde daarmee ruim duizend Britse soldaten en niet te vergeten de inwoners van Calvi Risorta.

De Britten waren de duif enorm dankbaar. De dankbaarheid was zo groot dat G.I. Joe werd onderscheiden met The Dickin Medal, de hoogste onderscheiding die aan een dier kan worden toegekend. De duif kreeg deze onderscheiding in 1946. De duif vogel werd van zijn woonplaats in New Jersey naar Londen gevlogen om de medaille in ontvangst te nemen.