De Tweede Spaanse Republiek was geen lang leven beschoren. De in 1931 uitgeroepen democratische republiek werd na een bloedige burgeroorlog in 1939 vervangen door een fascistische dictatuur onder aanvoering van generaal Francisco Franco. Tienduizenden Spanjaarden werden tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) vermoord door hun eigen landgenoten.
Kleine dorpsschool
The Teacher Who Promised the Sea van regisseur Patricia Font is een Spaans historisch drama uit 2023 dat zich gedeeltelijk afspeelt aan de vooravond en het begin van de Spaanse Burgeroorlog. Enric Auquer speelt Antoni Benaiges, die in 1935 wordt aangesteld als leraar op een kleine dorpsschool in Bañuelos de Bureba in de provincie Burgos. Voorheen kregen de kinderen les van de autoritaire dorpspriester, vertolkt door Milo Taboada, maar in de republiek is seculier onderwijs de norm. Antoni haalt na zijn komst het kruis van de muur en voert een vooruitstrevend onderwijsprogramma in dat is bedacht door de Franse pedagoog Célestin Freinet.
Terwijl de leerlingen onder de strenge dorpspriester slechts moesten uitvoeren wat ze opgedragen kregen, stimuleert Antoni hen om op een speelse manier zelf kennis te vergaren. Om ze de waarde van het vrije woord bij te brengen, plaatst de idealistische leraar een drukpers in de klas waarmee leerlingen hun eigen boekjes gaan drukken.
Binnen de conservatieve dorpsgemeenschap, waar het nog heel gewoon is dat kinderen meehelpen op het boerenbedrijf in plaats van les volgen, wordt Antoni aanvankelijk gewantrouwd. Zijn seculiere en linkse opvattingen, waarover hij publiceert in een links weekblad, staan haaks op hun traditionele gewoonten. Vooral de rechtlijnige dorpspriester moet niets hebben van zijn revolutionaire opvolger. De kinderen adoreren echter hun leraar en bloeien op tijdens zijn lessen.
Als zijn leerlingen hem vertellen dat ze allemaal nog nooit de zee hebben gezien, belooft hij om hen op schoolreis mee te nemen naar zijn geboorteplaats Mont-roig del Camp aan de Middellandse Zee. Eerst moet hij echter alle ouders overtuigen van dit plan. In de klas werken de leerlingen alvast aan een boekje waarin ze hun verwachtingen van de zee beschrijven.
Niet vergeten
Het verhaal van Antoni Benaiges is waargebeurd. In de begindagen van de Spaanse Burgeroorlog werd hij onder dwang meegenomen door Falangistische militieleden die sympathiseerden met Franco en een grote afkeer hadden van het progressieve gedachtegoed van de leraar. Na mishandeld te zijn door de Falangisten werd hij door hen vanwege zijn politieke opvattingen geëxecuteerd. Hoewel zijn lichaam nooit werd teruggevonden, is zijn verhaal niet vergeten. Sinds 2012 zijn verschillende Spaanse boeken over hem gepubliceerd en ook werden er theaterstukken, exposities en een documentaire aan hem gewijd.
De stichting Escuela Benaiges houdt de nagedachtenis levend en wil de oude school in Bañuelos de Bureba restaureren en inrichten als museum. Een publicatie uit 2013 die de Spaanse journalist en universiteitsdocent Francesco Escribano met anderen schreef, vormde de inspiratiebron voor de film die tien jaar later verscheen. De Spaanse titel is El maestro que prometió el mar, Albert Val schreef het script.
12.000 lichamen
De film speelt zich gedeeltelijk ook in onze tijd af. Een jonge vrouw, Ariadna, gespeeld door Laia Costa, gaat op onderzoek uit naar wat er met haar overgrootvader is gebeurd tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Mogelijk liggen zijn resten in een massagraf in Monte de la Pedraja, een dorp op twintig kilometer afstand van Bañuelos de Bureba. Het massagraf wordt op dat moment blootgelegd door forensisch archeologen voor identificatie van de slachtoffers.
Bij het bezoek aan de opgravingen maakt Ariadna kennis met een oud-leerling van Antoni Benaiges en ontdekt ze dat ook haar grootvader een leerling van hem is geweest. Zo smelten heden en verleden in de film samen. De opgravingen in Monte de la Pedraja hebben werkelijk plaatsgevonden. Er werden 135 lichamen aangetroffen. Identificatie van de slachtoffers, hier en elders in Spanje, geeft nabestaanden eindelijk zekerheid over het lot van hun vermoorde naaste. In het slot van de film wordt vermeld dat tot dusver circa 12.000 lichamen zijn opgegraven, maar dat nog duizenden gevonden moeten worden.
Tijdloos
The Teacher Who Promised the Sea vertelt twee verhalen. Het ene verhaal is dat van hoe een leraar zijn leerlingen weet te inspireren in een tijd waarin eigen initiatief en creativiteit meestal werden onderdrukt. Het andere gaat over de moeizame collectieve verwerking van de Spaanse Burgeroorlog en de Franco-dictatuur. De goed geacteerde en op authentieke locaties opgenomen dramafilm sluit aan bij de recente ontwikkeling in Spanje waarbij het stilzwijgen over de burgeroorlog en de dictatuur doorbroken wordt, zodat eindelijk recht kan worden gedaan aan de anoniem begraven slachtoffers.
De filmmakers brengen aan de hand van het voorbeeld van één slachtoffer dit lang verzwegen verleden overtuigend tot leven. Antoni Benaiges wordt echter niet slechts als slachtoffer geportretteerd, maar ook als inspirerende leraar die zijn leerlingen benaderde als zelfdenkende en creatieve individuen. Zijn verhaal, van iemand die het opneemt tegen achterhaalde gewoonten en opvattingen, is tijdloos.
Trailer van de film:
The Teacher Who Promised the Sea draait vanaf 12 juni 2025 in de Nederlandse bioscoop, speelduur: 1 uur en 50 minuten, distributeur: Film Incompany.
De Spaanse Burgeroorlog
Francisco Franco (1892-1975) – Uitgebreide biografie van de dictator
Arturo Barea – Spaanse journalist en schrijver
De Arabische Conquista van het Iberisch Schiereiland
De zelfmoord van het kalifaat van Córdoba