Het beroemdste slachtoffer van de Duitse U-boten

Op 24 maart 1916 (110 jaar geleden), in volle Eerste Wereldoorlog, torpedeerde een Duitse onderzeeër de Franse ferryboot SS Sussex op het Kanaal. Minstens vijftig opvarenden verloren het leven. Onder hen de wereldberoemde Spaanse pianist en componist Enrique Granados. Hij was achtenveertig jaar oud.

De duikbotenoorlog eiste duizenden mensenlevens, ook van prominente figuren die op passagiersschepen reisden. Onder hen is Granados wellicht diegene die zeker nu nog altijd bekendheid geniet.

Samen met Isaac Albéniz en Manuel de Falla wordt Enrique Granados beschouwd als de grootste Spaanse componist van het begin van de twintigste eeuw. Hij was bovendien bekend om zijn pianospel. In zijn woonplaats Barcelona, waar hij nog als barpianist was begonnen, stichtte hij zelfs een eigen school, de Academia Granados, om zijn eigen pianostijl te propageren. Zijn bekendste composities zijn dan ook voor piano: de 12 danzas españolas (meermalen bewerkt voor gitaar en voor orkest) en de suite Goyescas, geïnspireerd op schilderijen van Goya, die hij zeer bewonderde.

Optreden voor de president

In november 1915 reisde hij naar de Verenigde Staten om concerten te geven, waar begin 1916 in de Metropolitan Opera in New York de première plaatsvond van zijn opera Goyescas. Die opera, gebaseerd op zijn gelijknamige pianosuite, was aanvankelijk besteld voor de Opera van Parijs, maar door het uitbreken van de oorlog ging de première aldaar niet door.

Granados en zijn vrouw wilden op 8 maart 1916 met een Spaans schip naar hun land terugkeren, maar op het laatst wijzigden ze hun reisplan omdat de Amerikaanse president Woodrow Wilson Granados voor een recital op het Witte Huis uitnodigde. Een beslissing die hen beiden fataal zou worden.

Na het optreden vertrokken ze op 11 maart met de Nederlandse SS Rotterdam uit New York om op 19 maart in Falmouth in Engeland te ontschepen. Na enkele dagen in Londen te zijn geweest, scheepten ze op 24 maart in Folkestone vervolgens in op de Sussex, die hen naar Dieppe in Frankrijk zou brengen. Vandaar zouden ze per trein naar Barcelona reizen.

Kort na het vertrek kreeg de Duitse onderzeeër UB-29 de Sussex in het vizier. De U-boot, die de ferry voor een mijnenlegger hield, vuurde om 14.50 uur een torpedo af. De ontploffing blies de hele boeg van de Sussex weg. Meteen werden er reddingsloepen neergelaten, waarvan sommigen kapseisden.

Volgens ooggetuigen sprong Enrique Granados in het water en werd hij al snel aan boord van een reddingsboot getrokken. Toen hij zijn vrouw in de golven zag worstelen, ging hij opnieuw het water in om haar te redden, waarna beiden door de zee werden meegesleurd. Volgens een moeilijk te controleren getuigenis verdween Granados snel onder de golven omdat hij een zware gordel vol goudstukken droeg.Vanwege de onzekere tijden wilde hij voor zijn optredens in Amerika in goud worden betaald.

Het lot van de schepen

Ondanks de zware schade bleef de Sussex drijven. Een trawler sleepte het schip naar de Franse kanaalhaven Boulogne-sur-Mer. De oorspronkelijk Britse ferry, die eigendom was van de Franse staatsspoorwegen, werd later hersteld en ging opnieuw varen. De UB-29, die een korte maar zeer succesvolle carrière kende, werd eind 1916 zelf tot zinken gebracht. In 2017 werd het wrak voor de Belgische kust geïdentificeerd.

Hoewel de tientallen Amerikanen aan boord allen de ramp overleefden, leidde de ramp met de Sussex opnieuw tot grote woede in de – toen nog neutrale – Verenigde Staten over de Duitse duikbotenoorlog (er waren al eerder kwade Amerikaanse reacties geweest na het torpederen van passagiersschepen). Als gevolg daarvan vaardigde de Duitse regering een paar maanden later de “Sussex-belofte” uit: er zouden geen passagiersschepen worden aangevallen, tenzij aangetoond kon worden dat ze wapens aan boord hadden, en geen enkel koopvaardijschip zou tot zinken worden gebracht zonder voorzieningen voor de veiligheid van passagiers en bemanning. Die belofte werd echter al begin 1917 ingetrokken, toen Duitsland opnieuw een “onbeperkte” duikbotenoorlog ging voeren. Kort daarop verklaarden de VS de oorlog aan Duitsland.