Het zijn bijna angstaanjagende beelden van een enorm pre-historisch insect met grote doordringende ogen en een alles verslindende bek. Maar schijn bedriegt, het is geen insect. Het is de Amerikaanse B-2 Spirit bommenwerper, de voor radar vrijwel onzichtbare vliegende vleugel.
Zaterdag 21 juni 2025 verschenen berichten in de media met opmerkelijke inhoud. Amerikaanse B-2-bommenwerpers waren opgestegen vanuit Missouri/USA en vlogen westwaarts over de Stille Oceaan, naar men aannam naar het Amerikaanse militaire steunpunt in de Stille Oceaan, Guam. Amerikaanse en Europese media deden er verslag van.
Terwijl de aandacht gericht was op de formatie richting Stille Oceaan, vloog een andere B-2-formatie volledig onopgemerkt de andere kant op, richting het oosten. Operation Midnight Hammer was aanstaande. De nucleaire faciliteiten van Iran waren het nachtelijk doelwit van Amerikaanse B-2’s. Een korte schets van dit toestel.
De B-2 Spirit
Halverwege de jaren zeventig ontdekten ontwerpers van militaire vliegtuigen een nieuwe methode om raketten en interceptors te ontwijken: de ”stealth-techniek”. Ontwerpers wilden een vliegtuig bouwen met een casco dat radarsignalen afboog of absorbeerde, zodat er weinig signalen werden teruggekaatst naar de radareenheid. Een vliegtuig met radar-stealth-eigenschappen zou vrijwel onopgemerkt kunnen vliegen en kon alleen worden aangevallen door wapens en systemen die niet op radar vertrouwden.
Hoewel er andere detectiemethoden bestonden, zorgden hun relatief korte reikwijdte of slecht ontwikkelde technologie ervoor dat de meeste vliegtuigen onopgemerkt bleven, vooral ’s nachts. In 1975 werd in het geheim begonnen met de ontwikkeling van de lichte bommenwerper F-117, die de eerste testvlucht maakte in 1981. De stealth-technologie uit het programma werd doorontwikkeld en later in andere operationele vliegtuigontwerpen opgenomen, waaronder de B-2 stealth-bommenwerper
De toestellen waren afgrijselijk duur en na de ineenstorting van het Sovjet-imperium in 1989/1990 werd de noodzaak van zulke grote aantallen niet meer gezien. Besloten werd het aantal te reduceren tot eenentwintig toestellen, verdeeld over twee squadrons.
Discussie in de Amerikaanse Senaat
In 1997 vond in de Amerikaanse Senaat toch een discussie plaats of het aantal van eenentwintig B-2’s niet met negen toestellen kon worden verhoogd naar dertig en die te verdelen over drie squadrons. Senatoren betoogden vurig dat de B-2 meer was dan een bommenwerper. Het zou een bommenwerper zijn voor de lange afstanden die overal ter wereld kon vliegen en zeer geavanceerde explosieve wapens met ongewone precisie op specifieke doelen kon afvuren. In tegenstelling tot de bommenwerpers van vroeger, die hun doelen vaak mijlenver misten, zou de B-2 in één enkele vlucht wel zestien afzonderlijke doelen met dodelijke precisie raken, aldus leden van de Senaat.
Senatoren staken de loftrompet over de B-2 Spirit en betoogden dat het een systeem was met een groot bereik. De B-2 zou overal ter wereld kunnen vliegen vanaf bases in de Verenigde Staten, met slechts één tankbeurt. Zo kon een tegenaanval vanuit de Verenigde Staten worden uitgevoerd zonder afhankelijk te zijn van buitenlandse bases. Ook had de B-2 een grotere en nauwkeuriger lading dan de F-117. De precisiebommen die de B-2 meedroeg maakten gebruik van gps-ondersteunde doelzoeksystemen en gps-ondersteunde munitie.
Senatoren betoogden bovendien dat een van de belangrijkste voordelen van de B-2 was dat het het aantal Amerikaanse militairen dat in gevaar kwam, zou verkleinen – en daarmee uiteindelijk ook het aantal slachtoffers. Omdat het vliegtuig van buiten het conflictgebied vertrok, bevonden zich ondersteunend personeel en materieel ook buiten dat conflictgebied. Door stealth-technologie zou de behoefte aan escorte-vliegtuigen, die ook werden ingezet, vervallen. Senator Daniel Ken Inouye (Democraat en senator voor Hawaï) stelde:
Ik heb verschillende schattingen gelezen over de waarde van stealth- en precisiewapens en één die me bijgebleven is, is dat één B-2-bommenwerper de gevechtskracht heeft van vijenzeventig niet-stealth-vliegtuigen.
Het voorstel om het aantal toestellen met negen te verhogen werd door het Congres echter verworpen.
De inzet
Hoe effectief de B-2 Spirit was, bleek tijdens Operatie Allied Force in de periode maart – juni 1999. Twee B-2’s vlogen toen meer dan eenendertig uur van Whiteman Air Force Base in Missouri naar Kosovo. Ze vielen meerdere doelen aan en vlogen vervolgens non-stop direct terug. De B-2’s vlogen minder dan één procent van alle missies, maar vernietigden daarbij in de eerste acht weken van het conflict wel 33 procent van de Servische doelen.
Ter ondersteuning van Operatie Enduring Freedom, de door de Verenigde Staten uitgeroepen oorlog tegen terrorisme van oktober 2002 tot december 2014, vlogen de B-2’s een van de langste missies: van Whiteman naar Afghanistan en terug. Het waren de Spirit of America en vijf andere B-2’s die als eersten het Afghaanse luchtruim binnendrongen voor een missie van 44 uur, een record. Vervolgens keerde de toestellen terug naar Missouri voor een nieuwe vlucht van 30 uur.
De B-2 werd ook ingezet ter ondersteuning van Operatie Iraqi Freedom (OIF). Op 20 maart 2003 begon deze militaire operatie met preventieve luchtaanvallen op het presidentiële paleis van de voormalige Iraakse dictator Saddam Hoessein en andere geselecteerde militaire doelen. Vanaf een vooruitgeschoven operationele locatie werden tweeëntwintig missies uitgevoerd en zevenentwintig missies vanaf Whiteman AFB/Missouri. Hierbij werd meer dan 680.000 kilo aan munitie afgeworpen.
De eigenschappen
De (bijna) onzichtbaarheid voor radar, oftewel “stealth”, geeft de B-2 het unieke vermogen om de meest geavanceerde verdedigingslinies van een vijand te penetreren en de zwaarst verdedigde doelen te vernietigen. De capaciteit om door de luchtverdediging van de vijand heen te dringen en daar effectieve operaties uit te voeren, betekent een afschrikkende gevechtskracht.
Een B-2 laat een Massive Ordnance Penetrator vallen tijdens een testvlucht
Deze zogenoemde bunker-busterbom is speciaal ontworpen om versterkte ondergrondse doelen te vernietigen. In juni 2025 werd het wapen ingezet tijdens een gerichte aanval op Iraanse nucleaire installaties.
De combinatie van stealth-techniek met aerodynamische efficiëntie en een grote lading munitie geeft de B-2 belangrijke voordelen ten opzichte van bestaande bommenwerpers. De stealth-techniek biedt een grotere bewegingsvrijheid op grote hoogte. Door een combinatie van verminderde infrarood-, akoestische-, elektromagnetische- en andere signalen, wordt het voor geavanceerde verdedigingssystemen moeilijk om de B-2 op te sporen, te volgen en aan te vallen. Hoe het proces van “stealth” in elkaar steekt blijft geheim. Compositiematerialen, speciale coatings en het ontwerp van een vliegende vleugel van de B-2 zorgen voor zijn “stealthiness”. Het bereik en het gezichtsveld van de sensoren van het vliegtuig nemen daardoor toe.
Het vliegtuig wordt gestald in hangars met klimaatbeheersing om de coating te beschermen. Zonder in de lucht bij te tanken kan de B-2 zo’n 10.000 kilometer vliegen. Elke plek in de wereld kan binnen en paar uur worden bereikt. B-2’s, vertrekkend vanaf Whiteman AFB in Missouri of vanaf het steunpunt Diego Garcia in de Indische Oceaan, dan wel vanaf Guam in de Stille Oceaan, kunnen de hele wereld bestrijken met slechts één tankbeurt. Enkele B-2’s zouden een operatie kunnen uitvoeren die vergelijkbaar is met een aanval van tientallen vliegtuigen. Er is echter een groot verschil: de B-2 is dodelijker en de bemanning heeft een grotere kans om te overleven.
De B-2 Spirit heeft een bemanning van twee vliegers, waarbij de commandant op de rechterstoel zit. Bij de bommenwerpers B-1B zijn het vier bemanningsleden en bij de B-52 vijf. Aan boord is een toilet, een slaapplaats voor lange missies en een magnetron om wat eten en drinken klaar te maken.
Het toestel heeft vier zware General Electric motoren en een maximale vlieghoogte van vijftien kilometer. De geschatte kosten per toestel bedroegen circa 1,15 miljard dollar (prijspeil 1998), waarmee de B-2 tot de duurste militaire projecten ooit behoort. Twee zijn er inmiddels verloren gegaan, één in Missouri en één op Guam. Vanwege het geringe aantal vliegtuigen heeft ieder toestel naast zijn gebruikelijke registratie ook een officiële naam gekregen, te beginnen met “Spirit” en dan volgt meestal de naam van een van de Amerikaanse staten, bijvoorbeeld Spirit of Arizona. Uitzondering is de Spirit of Kitty Hawk.
Omgaan met stress en vermoeidheid
Journaliste Kelsey Baker van de Amerikaanse nieuwswebsite Business Insider met mondiaal maandelijks tientallen miljoenen lezers, had een interview met voormalig B-2 vliegers over voorbereiding op missies, omgaan met stress en vermoeidheid.
Baker had onder andere een gesprek met de gepensioneerde kolonel Brian “Jethro” Neal van de Amerikaanse luchtmacht. Neal was een van de twee vliegers die in 2001, slechts enkele weken na de aanslagen van 11 september 2001, de langste B-2-vlucht naar Afghanistan ooit voltooiden. Ze vroeg aan Neal hoe vliegers en ondersteunend personeel zich voorbereidden op zulke zware missies. Neal benadrukte het essentiële belang van voortdurende training en het belang om precies te weten wat je moet doen als er iets misgaat. Hij refereerde aan een gezegde van de Pruisische veldmaarschalk Helmut Karl Bernhard von Moltke (1800-1891):
Geen enkel plan overleeft het eerste contact met de vijand.
“Dus we hebben plannen, we hebben back-ups voor de plannen, een Plan B en een Plan C”, zei Neal, erop wijzend dat oorlog chaos is. Het loopt altijd anders dan gepland en het is zaak om op dat moment adequaat te reageren. Toen Neal hoorde dat B-2-bommenwerpers ingezet zouden worden in Afghanistan, kwam zijn hele eenheid onmiddellijk in actie. Dit betekende dat snel moest worden bepaald welke doelen aangevallen moesten worden en wat er nodig was om de missie te laten slagen. Militairen uit diverse disciplines vormden planningsgroepen, informatie vanuit alle hoeken werd geanalyseerd en gecombineerd.
“Er is een heel dorp voor nodig om ook maar één van deze vliegtuigen in de lucht te krijgen”, legt Neal uit. Het planningsproces voor een formatie bommenwerpers is uiterst gedetailleerd en omvat meerdere scenario’s. Bijvoorbeeld het identificeren van valstrikken, misleidingen, het weer of lastige vijandelijke verdedigingslinies die vermeden moeten worden. Het team moet ook belangrijke informatie uit verschillende (inlichtingen) bronnen verwerken om het plan nauwkeurig tot uitvoering te brengen, vertelt Neal.
Terwijl planners, vliegers en wapendeskundigen met de voorbereiding bezig zijn, zorgen technici voor het vliegtuig. Ze werken samen met de planners, bijvoorbeeld om te controleren hoeveel brandstof een bommenwerper nodig heeft en hoeveel lucht er in de banden moet zitten. De bandenspanning is direct gerelateerd aan de omvang van de lading, die voornamelijk betrekking heeft op het gewicht van de munitie aan boord.
De luchtverkeersleiding coördineert het luchtverkeer om ervoor te zorgen dat iedereen op het juiste moment in de juiste richting vliegt, meldt Neal. Ook meteorologen spelen een belangrijke rol in het planningsproces. Het weer met regen en bliksem kan van invloed zijn op de effectiviteit van de coating. Zaak is dus om donderbuien te vermijden. Ook informatie van inlichtingendiensten en satellieten speelt een belangrijke rol. Neal wijst ook op de wapenspecialisten die regelmatig tientallen bommen inspecteren, bommen die zijn uitgerust met een gps-systeem. Een B-2 draagt tussen de zestien en tachtig van deze wapens, afhankelijk van het gewicht van de munitie.
Neal: “Dan is er nog het team dat ervoor zorgt dat de vliegers de juiste vlieguitrusting hebben voor de reis. Dit betekent bijvoorbeeld verschillende handschoenen aanschaffen, afhankelijk van het seizoen en de omgeving, helmen, zuurstofsystemen, overlevingsvesten en andere kleding.” Ze zorgden zelfs voor de veldbedjes aan boord die Neal en zijn co-piloot gebruikten voor hun tweedaagse reis. Er worden voorbereidingen getroffen voor het ergste scenario, door ervoor te zorgen dat parachutes klaarliggen voor gebruik. Neal: “Ook negenmillimeter-pistolen moeten geladen klaarliggen voor de vliegers voor het geval ze op vijandelijk gebied worden beschoten of dreigen gevangen te worden genomen.”
Neal en zijn partner gebruikten een deel van de lange vlucht om de orders en plannen nogmaals door te nemen. Het team werd weliswaar voor vertrek gebriefd, maar het snelle tempo liet weinig tijd over voor aandachtige bestudering van de plannen. Dus konden de twee het maximale uit hun tijd tijdens de vlucht halen. Een collega had hen volgens Neal aangeraden om vochtige doekjes mee te nemen, zodat ze zich konden opfrissen tijdens de nadering van het doel.
Volgens Neal moet je ten allen tijde proberen alert te blijven. Factoren als slaap, vermoeidheid en moraal kunnen de prestaties in oorlogstijd beïnvloeden. Er komt een punt waarop dit het belangrijkste onderdeel van de missie is. De kwetsbare mens is er niet op gebouwd om onder die omstandigheden optimaal te presteren, vertelde hij Kelsey Baker. Na twintig uur inspannende vlucht met weinig slaap probeerden Neal en zijn collega Deaile gewoon alles te doen wat nodig was om fit te blijven. B-2-vliegers trainen voor zeer lange vluchten die gepaard gaan met extreme vermoeidheid. Een onderdeel van het opleidingsprogramma voor gevechtsmissies in de B-2, is leren hoe je je tijd moet beheren, time-management, of het nu gaat om een langdurige missie of in een simulator, legde Neal’s partner Deaile uit.
De twee voerden zelfs 24-uurs simulaties uit om te oefenen hoe ze de vermoeidheid konden verdragen. De ene vlieger sliep terwijl de andere de simulator bediende. Vliegtuigbemanningen trainen voor een breed scala aan scenario’s. Idealiter heeft de vlieger alles wat hij of zij in een gevecht doet al tientallen keren gedaan, zei Neal. Of het nu gaat om een specifieke manoeuvre zoals bijtanken in de lucht of het werpen van bommen. “Ik wil ervoor zorgen dat ik die acties regelmatig oefen, zodat het een tweede natuur wordt,” zegt hij tegen Kelsey Baker.
De filmstudio’s van Hollywood
Wanneer een filmstudio in Hollywood een “superbommenwerper” nodig heeft om een gigantisch monster of een buitenaardse invasie te bestrijden, wordt meteen aan de B-2 gedacht. Met zijn bekende silhouet van vliegende vleugel is het met gemak een van de meest herkenbare vliegtuigen ter wereld. Het verscheen in films als Independence Day, Armageddon, Iron Man 2, Cloverfield, Airplanes, Rampage en, meest recent, Captain Marvel.
De toekomst
Naar verwachting zullen de B-2’s in dienst blijven tot 2032. Dan zullen ze worden vervangen door de nieuwe Northrop Grumman B-21 Raider. Deze B-21 zal modernere stealth-technologie bevatten met dubbele penetrerende aanvalscapaciteit die zowel conventionele als nucleaire munitie kan afvuren. Het onderhoud zal ook wat voordeliger zijn. De B-21 Raider zal naast de B-52 de ruggengraat van de toekomstige bommenwerpermacht van de Amerikaanse luchtmacht vormen.
De nucleaire dreiging en de wet van Murphy
Project Iceworm: een geheime Amerikaanse kernbasis op Groenland
De Norden Bombsight, Amerika’s geheime wapen– Baker Kelsey. Ex-Piloten verraten: So bereitet sich die Crew der B-2-Bomber auf Extrem-Einsätze wie im Iran vor. Business Insider (www.businessinsider.de), 29 juni 2025
– B-2 Spirit Stealth Bomber. In: www.northropgrumman.com
– Northrop B-2 Spirit. In: National Museum of the United States Air Force. (www.nationalmuseum.af.mil)
– Northrop B-2 Spirit. In: en.wikipedia.org
– 10 Cool Facts about the B-2. In: www.northropgrumman.com
– Tirpak, J.A. USAF Will Retire, Not Repair, Damaged B-2; Fleet Shrinking to 19 Aircraft. In: Air&Space Forces Magazine (www.airandspaceforces.com), 13 Mei 2024
– B-21 Raider. In: Air Force (www.af.mil)
– B-2 Spirit. In www.military.com)
– General Dynamics F-111F Aardvark. In: National Museum of the United States Air Force. (www.nationalmuseum.af.mil)
– Pike, J. B-2 Spirit. In: Federation of American Scientists (nuke.fas.org). Hierin ook een deel van het senaatsverslag (Senate – April 14, 1997), page S3128.
– Haulman, D.L. 44 Hours. Operation Enduring Freedom opened with the longest bombing missions ever flown. In: www.airandspaceforces.com (januari 2017)
Britse bommenwerper uit Tweede Wereldoorlog geborgen in Dronten
Short Stirling: Wel de grootste, niet de beste
Noodsein boven Zeeland