Cel geadopteerd ter nagedachtenis aan verzetshoogleraar Ben Telders

Afgelopen maand is in het Nationaal Monument Oranjehotel een cel geadopteerd ter nagedachtenis aan professor mr. Benjamin Marius Telders (1903-1945). De gebeurtenis vond plaats op 18 december, precies 85 jaar nadat de rechtsgeleerde als politiek gevangene werd opgesloten in de beruchte Scheveningse gevangenis.

Met het initiatief willen familieleden, gesteund door onder anderen socioloog en rechtsgeleerde Kees Schuyt, de herinnering aan Telders levend houden.

Verzet tegen de Ariërverklaring

Benjamin Marius Telders was vanaf 1931 hoogleraar volkenrecht aan de Universiteit Leiden. Hij stond bekend als een scherpzinnig jurist die “streed tegen willekeur en onrecht”. Ook na de Duitse inval bleef hij zich in artikelen verzetten tegen de bezetter. In zijn publicaties en brieven zocht hij bewust de juridische randen op om misstanden aan de kaak te stellen.

Toen hoogleraren en andere medewerkers van de Leidse universiteit in het najaar van 1940 de zogenoemde Ariërverklaring moesten ondertekenen, kwam professor Telders hier samen met zijn collega Rudolph Cleveringa tegen in het geweer. Telders nam het voortouw in het verzet tegen deze maatregel en trok in een brief aan de president van de Hoge Raad, mr. L.E. Visser, een duidelijke grens: ‘Tot hier en niet verder’.

Zijn collega Cleveringa hield op 26 november zijn beroemde protestrede aan de universiteit en werd de dag daarna naar het Oranjehotel overgebracht. De arrestatie van Telders volgde enkele weken later, op 18 december 1940.

Van Oranjehotel naar Bergen-Belsen

Telders verbleef enkele maanden in het zogenoemde Oranjehotel en zou later nog in verschillende concentratiekampen verblijven. Uiteindelijk belandde hij in Bergen-Belsen, waar hij op 6 april 1945 op 42-jarige leeftijd overleed aan vlektyfus, slechts negen dagen voor de bevrijding van het kamp door Britse troepen. In 1946 werd Telders postuum het Verzetskruis toegekend.

Burgermoed

Tijdens de adoptieplechtigheid in het Oranjehotel werd stilgestaan bij de blijvende betekenis van Telders’ optreden. De initiatiefnemers, waaronder familieleden van de rechtsgeleerde en zijn biograaf Kees Schuyt, willen er met de adoptie…

…voor zorgen dat de burgermoed, de “civil courage”, die professor Telders voor en tijdens de Duitse bezetting heeft getoond als voorbeeld in deze tijd kan dienen.

Bij de cel is een QR-code geplaatst die verwijst naar een website met informatie over Telders’ leven en werk.

De naam van Telders leeft ook buiten de gevangenismuren voort. Zo is het Leids Volkenrechtelijk Dispuut naar hem vernoemd en draagt ook de TeldersStichting, het wetenschappelijk bureau ten behoeve van het liberalisme en de VVD, zijn naam. In 2020, vijfenzeventig jaar na zijn overlijden, verschenen een biografie en een film over zijn leven en werd een auditorium in het Leidse Academiegebouw omgedoopt tot Telders Auditorium.