Bêtises de Cambrai – Franse stommiteiten om op te eten

Tijdens een bezoek aan Sint-Omaars liep ik samen met mijn reisgenoot een charmant lokaal winkeltje binnen. Ik had voordien reeds wat opgezocht over de regio Noord-Frankrijk en onder andere gelezen over de snoepjes Bêtises de Cambrai. De naam intrigeert mij: bêtises heeft immers betrekking op een stommigheid, blunder of een onzinnig iets. Ook al bevind ik mij in een andere stad dan Cambrai, toch besluit ik er om een zakje snoepjes te kopen.

De verkoopster legt uit dat de witte exemplaren de oorspronkelijke smaak hebben. Daarnaast bevat het zakje ook groene en roze snoepjes, met respectievelijk appel- en violetsmaak. Ze zijn vrij groot, hard en rechthoekig van vorm. De samenstelling is volgens de verpakking: suiker, glucosesiroop, aroma en kleurstof voor de groene (chlorofyl) en violet (anthocyaan) zuigtabletten.

Het zakje werd geproduceerd door L’Atelier des Lys Confiserie, een artisanaal bedrijf voor snoepwaren dat in 1996 werd opgericht door Christian Brabant.¹ Het snoepgoed bestaat echter al veel langer, namelijk sinds de negentiende eeuw en na wat opzoekwerk blijkt dat twee bedrijven beweren het product te hebben bedacht.

Despinoy

Enerzijds is er Despinoy, een producent van snoepgoed die zijn oorsprong vindt in het begin van de negentiende eeuw. Hun legende vertelt dat een leerling suikerbakker zich vergiste bij het prepareren van typische snoepjes met munt, bekend om zijn verteringsbevorderende werking. Hij doseerde zowel de suiker als de munt verkeerd en zorgde ervoor dat er onbedoeld lucht in het deeg terechtkwam. Toen hij ook nog eens de suiker liet aanbranden, moet Jules Despinoy uitgeroepen hebben: “Tu ne sauras faire que des bétises dans ta vie!” (Jij zult je hele leven niets anders doen dan stommiteiten begaan!). Het eindproduct werd desondanks toch in de verkoop gebracht en bleek een groot succes te zijn bij de bewoners van Cambrai door zijn frissere muntsmaak.²

Afchain

Anderzijds is er de firma Afchain, actief sinds 1830, die het verhaal achter de Bêtises de Cambrai op deze manier vertelt. Emile Afchain leerde het vak van zijn ouders in Cambrai, waar hij zich bekwaamde in het maken van suikerwaren. Hij vergist zich echter in de doseringen van munt en suiker in de bereiding van hun typische, harde bonbons. Het snoepgoed is zogezegd verloren voor verkoop en zijn moeder zou geroepen hebben: “Ils sont ratés tes bonbons ! Tu as encore fait des bêtises!” (Die snoepjes zijn mislukt! Je hebt weer iets stoms gedaan!). Ze geven de snoepjes toch een kans en ondanks de fouten tijdens de fabricage schuiven de pastilles zeer goed over de toonbank. Ze vielen zelfs beter in de smaak, dankzij hun frisse karakter en vermeend verteringsbevorderend effect.³

Rivaliteit

Aangezien beide firma’s beweren de bedenker te zijn van de verkeerd gedoseerde snoepjes, ontstaat er een rivaliteit tussen Despinoy en Afchain. Jules Despinoy spant een proces aan en in 1889 verklaart het hof van beroep te Douai dat Despinoy de enige maker (createur) is van het snoepgoed. Emile Afchain wordt erkend als enige uitvinder (inventeur) van de Bêtises de Cambrai.^4,5,6

De rivaliteit behoort inmiddels tot het verleden en de Bêtises de Cambrai worden vlot verkocht als gekende specialiteit van de regio en nationaal erfgoed van Frankrijk. De klassieke muntsmaak werd aangevuld met allerlei andere smaken, zoals sinaasappel, honing of framboos en ook andere vormen zoals crème, alcoholische drank en snoepparels zijn op de markt verschenen.⁷ Misschien kan ik bij een volgende uitstap zowel de Bêtises de Cambrai van Despinoy als van Afchain aanschaffen. Toch eens proeven welke de beste zijn…