Buchenwald mag bezoekers met Palestijnse sjaal weren

De gedenkplaats van het voormalige concentratiekamp Buchenwald mag bezoekers met een Palestijnse keffiyeh-sjaal de toegang weigeren. Dat heeft een gerechtshof in de Duitse deelstaat Thüringen afgelopen week geoordeeld, in een zaak die was aangespannen door een vrouw die in april werd geweigerd bij een herdenking.

Volgens de rechtbank was de gedenkplaats gerechtigd de vrouw de toegang te weigeren omdat zij tijdens haar bezoek een Palestijnse sjaal droeg. Het dragen van de sjaal zou op deze plek “het gevoel van veiligheid van Joodse bezoekers in gevaar kunnen brengen”. De rechter verwees daarbij naar de eigen verklaring van de vrouw, waarin zij aangaf met de sjaal een politiek statement te willen maken tegen “de eenzijdige steun van het monument voor het beleid van de Israëlische regering”.

Een interne handleiding

De gedenkplaats stelt dat het al langer geconfronteerd wordt met bezoekers die het terrein willen gebruiken voor (politieke) provocaties. Op de eigen website publiceerden de beheerders een lange lijst met voorbeelden. Zo werd in 1992 een Israëlische groep bezoekers bijvoorbeeld belaagd door neonazi’s, verschenen er herhaaldelijk extreemrechtse demonstranten bij het kamp op Hitlers verjaardag en werden er vernielingen aangericht bij het crematorium. Ook krijgt de gedenkplaats geregeld te maken met telefonische dreigementen en hakenkruisen die op muren worden geklad.

Om medewerkers te helpen beter in te kunnen grijpen bij (eventuele) incidenten en om deze sneller te herkennen, ontwikkelde de gedenkplaats enige tijd geleden een interne handleiding. In een 57 pagina’s tellende gids werd hierin onder meer uitleg gegeven over symbolen, kledingstukken en codes die binnen extremistische of antisemitische milieus gebruikt worden. Ook de Palestijnse sjaal werd in de handleiding genoemd.

Toegangspoort van Buchenwald. De klok boven de poort staat permanent stil op 15:15 uur – het tijdstip waarop het kamp op 11 april 1945 werd bevrijd. (CC BY-SA 4.0 – Chiode – wiki)

Kritiek

Toen het document uitlekte, ontstond ophef over de toelichting die bij de bekende sjaal werd gegeven. Deze werd omschreven als “nauw verbonden met pogingen om de staat Israël te vernietigen”. Na kritiek gaf de directeur van de gedenkplaats, Jens-Christian Wagner, aan dat de lijst fouten bevatte en nog moest worden herzien.

Keffiyeh-sjaal (CC BY-SA 3.0 – Reina91 – wiki)

De keffiyeh is van oorsprong een traditioneel Arabisch kledingstuk, maar groeide in de twintigste eeuw uit tot een symbool van de Palestijnse zaak. De sjaal werd wereldwijd bekend door het gebruik ervan door PLO-leider Yasser Arafat en wordt sindsdien vaak gedragen door demonstranten die zich solidair tonen met de Palestijnse bevolking.

Van een algemeen verbod op de sjaal is volgens de directeur geen sprake, maar hij wil wel dat medewerkers kunnen ingrijpen als het kledingstuk in een bredere context wordt ingezet om herdenkingen te verstoren of wordt gebruikt om “de misdaden van de nazi’s te relativeren”. Op de eigen website publiceerde Wagner de volgende verklaring:

Wij nemen de kritiek serieus en betreuren het dat sommige formuleringen onduidelijk of onnauwkeurig waren. […] Voor ons geldt in principe: kritiek op het beleid van de Israëlische regering, de nederzettingenpolitiek of het optreden in de Gazastrook is legitiem. Maar die kritiek wordt antisemitisch wanneer zij wordt gebruikt om de Shoah te bagatelliseren of de slachtoffers ervan als daders af te schilderen. Dat zullen wij in de gedenkplaats Buchenwald niet tolereren.

Wat de rechtbank betreft heeft de gedenkplaats dus het recht om in dergelijke gevallen inderdaad in grijpen.

Concentratiekamp Buchenwald

Buchenwald was tijdens de Tweede Wereldoorlog een van de grootste concentratiekampen op Duits grondgebied. Het kamp werd in 1937 opgericht nabij Weimar en kende een grote verscheidenheid aan gevangenen, onder wie Joden, politieke tegenstanders van het nazi-bewind, Roma en verzetsstrijders. In totaal werden er naar schatting 280.000 mensen opgesloten, van wie er ruim 56.000 omkwamen door honger, ziekte, mishandeling of executie. Op 11 april 1945 werd Buchenwald bevrijd door Amerikaanse troepen, die kort hierna zo’n tweeduizend inwoners van Weimar dwongen het kamp te bezichtigen. Tegenwoordig is Buchenwald een herdenkingsplaats.

Verder lezen:

Ilse Koch – De heks van Buchenwald

Israëlisch-Palestijns conflict – Achtergrond Blijf op de hoogte van nieuwe artikelen

Bronnen

-https://www.buchenwald.de/newsroom/Hausinterne-Handreichung-zu-Codes-der-rechtsextremen-Szene
-https://www.stiftung-gedenkstaetten.de/reflexionen/reflexionen-2021/besucher-innen-die-nicht-willkommen-sind
-https://www.hln.be/buitenland/buchenwald-monument-mag-bezoekers-met-palestijnse-sjaal-de-toegang-weigeren-oordeelt-duitse-rechtbank~a70c3042/
-https://www.theguardian.com/world/2025/aug/20/buchenwald-can-refuse-admission-to-people-wearing-palestinian-keffiyeh-german-court-rules

Redactie

Historiek is een onafhankelijk online geschiedenismagazine voor een breed publiek. We willen geschiedenis en actualiteit met elkaar verbinden en geschiedenisverhalen gratis toegankelijk maken.